Το κόστος της (ανολοκλήρωτης) μεταρρύθμισης: 1,5 δισ. ευρώ και χιλιάδες τσακισμένες ψυχές

από news247

Μετά από τρεις δεκαετίες μεταρρυθμιστικής προσπάθειας και τη δαπάνη εκατοντάδων εκατομμυρίων ευρώ, το σύστημα ψυχικής υγείας στη χώρα μας εξακολουθεί να κοστίζει ακριβά, κυρίως σε ανθρώπινες ζωές. Το News247 επιχειρεί να καταγράψει τα κενά του συστήματος και να απαντήσει σε κρίσιμα ερωτήματα για το παρελθόν, το παρόν και το μέλλον της ψυχικής υγείας, που αφορά όλους μας

Λέρος, δεκαετία του ’80. Οι μεσαιωνικές εικόνες γυμνών, δεμένων με αλυσίδες ασθενών, από το ψυχιατρείο του νησιού προκαλούν παγκόσμια κατακραυγή. Δακτυλοδεικτούμενη για παραβίαση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και κινδυνεύοντας να παραπεμφθεί στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο, η Ελλάδα ζητά και λαμβάνει χρηματοδότηση για να μεταρρυθμίσει το σύστημα ψυχικής υγείας, βγάζοντας τους ασθενείς από τα ψυχιατρεία – άσυλα και αναπτύσσοντας εναλλακτικές στεγαστικές δομές στην κοινότητα. Τρεις δεκαετίες μετά και με τη δαπάνη 1,5 δισεκατομμυρίων ευρώ από ευρωπαϊκούς πόρους και κρατικό προϋπολογισμό, χιλιάδες ασθενείς βγήκαν από τα ψυχιατρεία, ενώ εκατοντάδες εναλλακτικές στεγαστικές δομές και υπηρεσίες ιδρύθηκαν. Ωστόσο, οι υπηρεσίες αυτές εμφανίζονται σήμερα ανεπαρκείς, ασύνδετες και κατακερματισμένες, με τους ασθενείς να δυσκολεύονται να αποκτήσουν πρόσβαση σε αυτές. Ο στόχος για κλείσιμο των ψυχιατρείων μέχρι το τέλος του 2015 δεν εκπληρώθηκε. Αντ’ αυτού, τα τρία εναπομείναντα πλήρως λειτουργικά ψυχιατρικά νοσοκομεία (Δαφνί, Δρομοκαΐτειο, Θεσσαλονίκης), εξακολουθούν να σηκώνουν μεγάλο βάρος της ψυχιατρικής περίθαλψης, να διατηρούν ασυλικά τμήματα και να αναπαράγουν τους χρόνιους ασθενείς τους. Παρά τα σημαντικά βήματα που έχουν γίνει για τη μετάβαση από την ασυλική στην κοινοτική ψυχιατρική, το σύστημα ψυχικής υγείας φαίνεται να έχει μπει σε έναν φαύλο κύκλο αναπαραγωγής των μελανών σημείων του, ενώ παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων εξακολουθούν να διαπιστώνονται συστηματικά από τους αρμόδιους φορείς.

«Μεταρρύθμιση που βασίστηκε μόνο στην αποασυλοποίηση χρόνιων ασθενών ήταν καταδικασμένη να αποτύχει» επισημαίνει στο News247, η Νίκη Δαρμογιάννη, ψυχολόγος στην Εταιρία Κοινωνικής Ψυχιατρικής και Ψυχικής Υγείας  με 13 χρόνια εμπειρίας σε κοινοτικές στεγαστικές δομές, ξενώνες και οικοτροφεία. «Δεν αποασυλοποιείς κατά την άποψή μου ανθρώπους που ήταν 40 ή 50 χρόνια στο ψυχιατρείο. Είναι λογικό και εύλογο να τους μεταστεγάσεις σε πιο μικρές δομές με πιο ανθρώπινες συνθήκες, αλλά γελιόμαστε αν θεωρούμε ότι αυτό είναι αποασυλοποίηση. Διότι μπορεί να βγάλαμε μεν από τα ψυχιατρεία 80 χρονών ανθρώπους προκειμένου να έχουν μια καλύτερη ποιότητα ζωής, αλλά αφήσαμε έξω από τον σχεδιασμό  τους  νέους ανθρώπους. Το αποτέλεσμα λοιπόν είναι, εφόσον δεν υπάρχουν κατάλληλες δομές να τους φιλοξενήσουν, οι νέοι αυτοί ασθενείς να ξεμένουν στα ψυχιατρεία και να ασυλοποιούνται από τις μακροχρόνιες ή τις  επαναλαμβανόμενες νοσηλείες. Γιατί αν δεν πάρεις τον ασθενή στα 20 ή στα 30 του, να τον βοηθήσεις να σταθεί στα πόδια του, να μην χάσει τη δουλειά του, την καθημερινότητά του και την κοινωνική του ζωή δεν κάνεις τίποτα. Πήγαμε να κάνουμε ένα καλό και δημιουργήσαμε απανωτά κακά, λόγω ανεπαρκούς σχεδιασμού χωρίς καμία πρόβλεψη για το μέλλον», τονίζει η κυρία Δαρμογιάννη. Κι αν συχνά έχουμε την αίσθηση ότι όλο αυτό αφορά ένα μικρό «αθέατο» κομμάτι της κοινωνίας, οι αριθμοί αποδεικνύουν πως τα πράγματα είναι πολύ διαφορετικά. Αρκεί να σκεφτεί κανείς ότι το 1% που είναι το ποσοστό της σχιζοφρένειας επί του γενικού πληθυσμού αντιστοιχεί σε 100.000 ανθρώπους, ενώ η κατάθλιψη και οι αγχώδεις διαταραχές έχουν εκτοξευθεί λόγω και της οικονομικο-κοινωνικής κρίσης στο 30%. Αλλά ας πάρουμε τα πράγματα από την αρχή.

Η μεγάλη έξοδος από το άσυλο που δεν ολοκληρώθηκε ποτέ

Το ποσοστό της σχιζοφρένειας επί του γενικού πληθυσμού που είναι μόλις 1% αντιστοιχεί σε 100.000 ανθρώπους, ενώ η κατάθλιψη και οι αγχώδεις διαταραχές έχουν εκτοξευθεί λόγω και της οικονομικο-κοινωνικής κρίσης στο 30%.

Η Εταιρία Κοινωνικής Ψυχιατρικής και Ψυχικής Υγείας (ΕΚΨ&ΨΥ) ιδρύεται το 1981 από τον πρωτοπόρο της κοινοτικής ψυχιατρικής Π. Σακελλαρόπουλο και ξεκινά να υλοποιεί προγράμματα παρέμβασης στο σπίτι στο νομό Φωκίδας σε μια εποχή που η ψυχιατρική στην Ελλάδα δεν έχει πολλά πράγματα να επιδείξει πέρα από 9 μεγάλα ψυχιατρεία - άσυλα. Το 1984 σε αυτά τα ψυχιατρεία φιλοξενούνται 7500 περίπου ασθενείς, το 70% των οποίων βρίσκεται εκεί για περισσότερο από 3 χρόνια. Το σκάνδαλο της Λέρου ταράζει τα νερά και η μεταρρυθμιστική προσπάθεια ξεκινά με το φιλόδοξο πρόγραμμα Κανονισμός 815/84. Στόχος είναι οι άνθρωποι αυτοί να βγουν από τα ψυχιατρεία και με παράλληλη ανάπτυξη εναλλακτικών στεγαστικών δομών η Ελλάδα να περάσει από την ασυλική στην κοινοτική ψυχιατρική. Τι πρεσβεύει η κοινοτική ψυχιατρική, την οποία η χώρα μας έχει στρατηγικά πλέον αποδεχθεί ως επίσημη πολιτική της; Ο ψυχιατρικός ασθενής δεν διαφέρει από έναν οποιονδήποτε άλλο ασθενή και η όξυνση των συμπτωμάτων της ασθένειάς του αντιμετωπίζεται με μικρής διάρκειας, βραχεία νοσηλεία σε ψυχιατρικές κλινικές γενικών νοσοκομείων. Η ψυχική νόσος αντιμετωπίζεται καλύτερα στα πρώτα συμπτώματά της με την παροχή πρωτοβάθμιας φροντίδας και ακόμα καλύτερα με την πρόληψη. Οι ψυχιατρικοί ασθενείς δεν ζουν για χρόνια κλεισμένοι μέσα σε ψυχιατρεία – άσυλα αλλά μεταφέρονται στην κοινότητα με βάση την αρχή της μετάβασης. Μετάβαση από το ψυχιατρείο σε άλλη στεγαστική δομή της κοινότητας υψηλής (24ωρης) φροντίδας (οικοτροφείο), μετά σε πιο αυτόνομες στεγαστικές δομές (ξενώνας, προστατευόμενο διαμέρισμα, με κάλυψη από προσωπικό λίγες ώρες ανά ημέρα ή εβδομάδα και τελικά στην αυτονομία μέσα σε ένα υποστηρικτικό πλαίσιο (οικογένεια, θεραπευτική ομάδα). O Κανονισμός 815/84 είναι το πρώτο σημαντικό βήμα προς αυτή την κατεύθυνση, που όμως συναντά εμπόδια τόσο στην κοινωνία που δεν δέχεται εύκολα τους ψυχικά ασθενείς στην κοινότητα, όσο και στη διοικητική ανεπάρκεια του ελληνικού κράτους, με συνέπεια τη χαμηλή απορροφητικότητα των ευρωπαϊκών κονδυλίων. Λύση στο εμπόδιο του δημόσιου λογιστικού έρχεται να δώσει ο λεγόμενος τρίτος πυλώνας της ψυχικής υγείας, δηλαδή ΜΚΟ και ΑμΚΕ, που αναλαμβάνουν να ιδρύσουν δομές και υπηρεσίες, σηκώνοντας μεγάλο βάρος του  μεταρρυθμιστικού προγράμματος, που το 1999 μετονομάζεται σε πρόγραμμα Ψυχαργώς.

Στο πλαίσιο αυτό, στην ελληνική επικράτεια έχουν πλέον αναπτυχθεί περισσότερες από 100 υπηρεσίες πρωτοβάθμιας φροντίδας (κέντρα ψυχικής υγείας, κέντρα ημέρας, κινητές μονάδες) , 64 ψυχιατρικά τμήματα σε γενικά νοσοκομεία καθώς και 500 περίπου στεγαστικές δομές και δομές ψυχοκοινωνικής αποκατάστασης. Οι δομές αυτές απορρόφησαν 3500 παλιούς χρόνιους ασθενείς από τα ψυχιατρεία, χωρίς ωστόσο να μπορέσουν να επιτέλεσαν τον μεταβατικό τους ρόλο. Όπως επισημαίνει η έκθεση αξιολόγησης του Ψυχαργώς για την περίοδο 2000 – 2009, «δεν υπάρχει κανονική ροή από τις λιγότερο προς τις περισσότερο υποστηριζόμενες δομές, τα “εξιτήρια” που δίνονται είναι πολύ λίγα και υπάρχουν καθυστερήσεις στην κάλυψη των κλινών με νέες εισαγωγές».

Η Μαρία Λαζαρίδου, ψυχίατρος και επιστημονική διευθύντρια της ΕΚΨ&ΨΥ, εξηγεί στο News247 ότι οι κοινοτικές στεγαστικές δομές αδυνατούσαν να παίξουν τον μεταβατικό τους ρόλο, αφού οι περισσότεροι ασθενείς, έχοντας ζήσει για δεκαετίες μέσα στο ψυχιατρείο – άσυλο, ήταν δύσκολο να επανενταχθούν στην κοινότητα. «Τότε γνωρίζαμε ότι δεν θα μπορέσουμε να λειτουργήσουμε μεταβατικά» τονίζει η κυρία Λαζαρίδου. «Σήμερα είναι διαφορετικά τα πράγματα, οι χρόνιοι ασθενείς των ψυχιατρείων είναι λίγοι και παίρνουμε και νέους ανθρώπους με τους οποίους μπορούμε να δουλέψουμε διαφορετικά και να τους εκπαιδεύουμε επαγγελματικά. Με το να μην κλείνουν τα ψυχιατρεία όμως, καθυστερεί η πλήρης αποασυλοποίηση. Παράλληλα, δυσκολευόμαστε να βρούμε κενές θέσεις για τους ασθενείς της κοινότητάς μας, διότι είμαστε ακόμα υποχρεωμένοι να δίνουμε προτεραιότητα σε χρόνιους ασθενείς από συγκεκριμένα τμήματα των ψυχιατρείων. Χωρίς να υπάρχει πλέον χρονικός ορίζοντας για το κλείσιμό τους».

Χρονικός ορίζοντας για το κλείσιμο των ψυχιατρείων τέθηκε το 2012 με το σύμφωνο Αντορ - Λυκουρέντζου. Είχε προηγηθεί μεγάλη κρίση στον τρίτο πυλώνα της ψυχικής υγείας, διότι τα ευρωπαϊκά κονδύλια τελείωσαν χωρίς το ελληνικό κράτος να έχει διασφαλίσει την βιωσιμότητα του συστήματος μέσα από τον τακτικό προϋπολογισμό. ΜΚΟ και ΑμΚΕ, πέρασαν μεγάλη κρίση, με απλήρωτο προσωπικό, διακοπή υπηρεσιών και κάποιους τρόφιμους οικοτροφείων και ξενώνων να επιστρέφουν πίσω στα ψυχιατρεία. Με τη νέα συμφωνία, η ΕΕ επαναχρηματοδότησε το σύστημα, θέτοντας μια σειρά από υποχρεώσεις, όπως το κλείσιμο των ψυχιατρείων στις 31/12/15. Για να καταστεί εφικτό το κλείσιμο, ο τρίτος πυλώνας ανέλαβε να απορροφήσει κατά προτεραιότητα τους χρόνιους ασθένειες από τα ασυλικά τμήματα των ψυχιατρείων. Παρόλα αυτά, σήμερα περίπου 250 άτομα παραμένουν σε αυτά τα ασυλικά τμήματα ενώ παράλληλα υπάρχουν ασθενείς στα τμήματα βραχείας νοσηλείας που βρίσκονται εκεί για μήνες ή και χρόνια, ενώ ο μέσος όρος νοσηλείας τους θα έπρεπε να είναι 20 ημέρες. Το κλείσιμο των ψυχιατρείων αναβλήθηκε με την αιτιολογία ότι οι υπόλοιπες δομές και υπηρεσίες δεν επαρκούν για να καλύψουν τις ανάγκες του πληθυσμού. Και μέχρι σήμερα συναντά έντονες αντιστάσεις. Φαύλος κύκλος.

«Τα ψυχιατρεία δεν έκλεισαν ακόμα και για λόγους συνδικαλιστικούς κατά τη γνώμη μου», υποστηρίζει η κυρία Λαζαρίδου. «Αν εξαιρέσουμε τους λίγους χρόνιους ασθενείς τους, οι οποίοι θα πρέπει σιγά σιγά να επανενταχθούν και οι πολύ γηραιότεροι να μπουν σε ειδικές δομές, δεν έχει κανένα λόγο όλη η νοσηλεία των ψυχικά ασθενών να μαζεύεται σε Αθήνα, και Θεσσαλονίκη. Είναι κρίμα» τονίζει και εκφράζει την άποψη πως «πρέπει να κλείσουν και να μετασχηματιστούν σε κάτι άλλο, διότι έχουν εξειδικευμένο προσωπικό που είναι απαραίτητο, όμως το μοντέλο τους είναι αντίθετο με το κοινοτικό».

Ρωτάμε την κυρία Λαζαρίδου, γιατί μετά από την ανάπτυξη τόσων εναλλακτικών δομών και υπηρεσιών, το κοινοτικό δίκτυο δεν λειτουργεί ικανοποιητικά, με αποτέλεσμα τα τρία μεγάλα ψυχιατρεία σε Αθήνα και Θεσσαλονίκη να βρίσκονται ακόμα στο επίκεντρο των υπηρεσιών ψυχικής υγείας, συχνά ως μονόδρομος.

Ο  σχεδιασμός που δεν έγινε ποτέ

«Για να λειτουργήσει το μοντέλο της κοινοτικής ψυχιατρικής πρέπει η χώρα να χωριστεί σε τομείς 100.000 - 200.000 κατοίκων, ούτως ώστε να αναπτυχθούν οι δομές και οι υπηρεσίες με βάση τις ανάγκες του πληθυσμού. Αυτή είναι η λεγόμενη τομεοποίηση και είναι πολύ σημαντική, διότι αν δεν έχεις τομέα, δεν γνωρίζεις τις ανάγκες. Σε όλη την Ευρώπη πρώτα κάνανε τομεοποίηση και μετά ιδρύσανε υπηρεσίες. Εμείς στην Ελλάδα κάναμε το αντίθετο» απαντά η κυρία Λαζαρίδου. «Μας είπε η ΕΕ θα σας δώσω χρήματα για την αποασυλοποίηση κι εμείς αρχίσαμε να ανοίγουμε οικοτροφεία όπου να ‘ναι. Μετά μας είπε την αποασυλοποίηση τη χρηματοδότησα, τώρα θα χρηματοδοτήσω την πρωτοβάθμια φροντίδα, πχ με Κέντρα Ημέρας. Αλλά εμείς δεν μπορούσαμε να παρακολουθήσουμε σωστά αυτή τη εξέλιξη, μην γνωρίζοντας τις ακριβείς ανάγκες του πληθυσμού. Εν τω μεταξύ, κάθε κυβέρνηση λέει “θα κάνουμε τομεοποίηση” και ακόμα την περιμένουμε» τονίζει η κυρία Λαζαρίδου.

Εδώ αξίζει να σημειωθεί, ότι σύμφωνα με το τομεοποιημένο σύστημα υπηρεσιών, κάθε περιοχή πρέπει να έχει κρεβάτια για νοσηλεία των ψυχικά ασθενών σε κλινική που θα εφημερεύει καθημερινά. Ωστόσο, από τα 64 ψυχιατρικά τμήματα που υπάρχουν συνολικά στα γενικά νοσοκομεία της χώρα, μόνο τα 39  διαθέτουν κρεβάτια.

Από τα 64 ψυχιατρικά τμήματα που υπάρχουν συνολικά στα γενικά νοσοκομεία της χώρα, μόνο τα 39  διαθέτουν κρεβάτια.

Η κυρία Λαζαρίδου μας περιγράφει τι σημαίνει αυτό στην πράξη. «Στη Φωκίδα, που δραστηριοποιούμαστε, το νοσοκομείο Λαμίας έχει ψυχιατρική κλινική αλλά δεν έχει κλίνες. Φανταστείτε λοιπόν  ότι εμείς παρακολουθούμε έναν ασθενή, ο οποίος μένει με την οικογένειά του, προσπαθεί να δουλέψει, είναι στην κοινότητα ο άνθρωπος. Αν πάθει μια υποτροπή και χρειαστεί νοσηλεία, τον ξεριζώνουμε και τον στείλουμε σε ένα ψυχιατρείο στην Αθήνα, μένει εκεί 3-4 εβδομάδες, οι γιατροί του αλλάζουν τα πάντα και τον ξαναστέλνουν πίσω. Αυτό κάνει κακό στον ασθενή και είναι και χαμένοι πόροι χωρίς κανένα λόγο. Αν δίνονταν κάποια χρήματα για να λειτουργήσει η κλινική της Λαμίας, ούτε μετακινήσεις στην Αθήνα θα χρειαζόντουσαν, ούτε να πηγαίνει προσωπικό στην Αθήνα να κοιτά τον ασθενή, ούτε να πηγαίνει η οικογένεια… Θέλω να πω, ότι αν βάζαμε κάτω τις ανάγκες και κάναμε μία καλύτερη κατανομή, οι ασθενείς θα έπαιρναν καλύτερες υπηρεσίες μέσα στην κοινότητα που διαβιούν. Αυτή τη στιγμή χρηματοδοτούμε τα ψυχιατρεία, τις ψυχιατρικές κλινικές των γενικών νοσοκομείων και τις δομές στην κοινότητα».

Πόσοι πόροι να πέσουν στην ψυχική υγεία από ένα φτωχό κράτος;

Αναρχία, κατακερματισμός, απουσία πρωτοβάθμιας φροντίδας

Χωρίς σαφές πλάνο, χωρίς σχεδιασμό, χωρίς τομείς ευθύνης, οι δομές και οι υπηρεσίες ψυχικής υγείας αναπτύχθηκαν άναρχα, με αποτέλεσμα να υπάρχουν περιοχές της χώρας που δεν διαθέτουν τίποτα και άλλες περιοχές όπου παρατηρείται υψηλή συγκέντρωση. Ενδεικτικά, η μεγαλύτερη συσσώρευση  δομών  ψυχικής  υγείας  επικρατεί  στις  περιφέρειες  Αττικής  και  Κεντρικής Μακεδονίας,  ενώ  αντίθετα  υπάρχει  σημαντική  υστέρηση  υπηρεσιών  στις περιφέρειες της Δυτικής Μακεδονίας και Βορείου Αιγαίου. Η ίδια εικόνα επαναλαμβάνεται και ως προς την παροχή υπηρεσιών πρωτοβάθμιας φροντίδας ψυχικής υγείας με την Αττική να έχει συγκεντρώσει περίπου το 50% των Κέντρων Ημέρας από αυτά που συνολικά υπάρχουν σε όλη τη χώρα και τις περιφέρειες της Δυτικής Μακεδονίας και του Νοτίου Αιγαίου να μην διαθέτουν κανένα Κέντρο Ψυχικής Υγείας.

«Ο ρόλος του Κέντρου Ψυχικής Υγείας είναι εξαιρετικά σημαντικός, διότι διασυνδέει τον ασθενή με όλες τις άλλες υπηρεσίες και παρακολουθεί τη συνέχεια της φροντίδας του. Μόνο έτσι αποφεύγονται οι επαναλαμβανόμενες νοσηλείες. Αν είχαν λειτουργήσει οι τομείς ευθύνης και σε κάθε τομέα υπήρχε ένα κέντρο ψυχικής υγείας η κατάσταση θα ήταν εντελώς διαφορετική», επισημαίνει η Νίκη Δαρμογιάννη.

Η Αττική έχει συγκεντρώσει περίπου το 50% των Κέντρων Ημέρας από αυτά που συνολικά υπάρχουν σε όλη τη χώρα, ενώ οι περιφέρειες της Δυτικής Μακεδονίας και του Νοτίου Αιγαίου δεν διαθέτουν κανένα Κέντρο Ψυχικής Υγείας.

«Δυστυχώς, σχεδόν όλα τα χρήματα πήγαν στην αποασυλοποίηση και δεν έχουν αναπτυχθεί αρκετές πρωτοβάθμιες δομές για να απορροφήσουν όλους τους ασθενείς, με αποτέλεσμα, ένας μεγάλος αριθμός ανθρώπων να μην έχουν πρόσβαση σε υπηρεσίες ψυχικής υγείας εγκαίρως και εν τέλει να καταλήγουν στη νοσηλεία», προσθέτει ο Αλέξανδρος Λούντζης, νομικός, κοινωνικός ανθρωπολόγος και συντονιστής του Γραφείου Συνηγορίας, ενός προγράμματος που υλοποίησε η ΕΚΨ&ΨΥ σε συνεργασία με την Ελληνική Ένωση για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου (ΕΕΔΑ) και το Ινστιτούτο Ψυχικής Υγείας Παιδιών και Ενηλίκων (ΙΨΥΠΕ). Παράλληλα και με βάση τις περισσότερες από 300 υποθέσεις που διαχειρίστηκε, το γραφείο κατέγραψε τα αγκάθια, τα κενά και τις ελλείψεις του συστήματος υπηρεσιών ψυχικής υγείας. Για τον κύριο Λούντζη, η έλλειψη πρωτοβάθμιων δομών είναι το μεγάλο αγκάθι του συστήματος. «Μην έχοντας πρόσβαση σε κάποια  κοινοτική, προσιτή δομή όταν εμφανίζονται τα πρώτα συμπτώματα οι άνθρωποι χειροτερεύουν σε βαθμό που δεν μπορεί να τους βοηθήσει άμεσα κανείς και να καθίσταται αναπόφευκτη  η εισαγγελική παραγγελία με την παρέμβαση της αστυνομίας».

Το αποτέλεσμα: Στο ψυχιατρείο με χειροπέδες 6 στους 10

Η διαδικασία της ακούσιας εξέτασης με εισαγγελική παραγγελία, είναι μια διαδικασία που περιγράφεται ως τραυματική από τους ίδιους τους ασθενείς, οι οποίοι οδηγούνται στα νοσοκομεία με χειροπέδες, μέσα σε περιπολικά. Η εισαγγελική παραγγελία προκύπτει είτε αυτεπάγγελτα, είτε από τις μαρτυρικές καταθέσεις δύο προσώπων, που δηλώνουν ότι ο Χ ασθενής είναι επικίνδυνος για τον εαυτό του ή τους άλλους. Αφού ο ασθενής φτάσει στο νοσοκομείο με αυτή τη διαδικασία, εξετάζεται από δύο γιατρούς και εφόσον οι γνωματεύσεις τους συγκλίνουν, το δικαστήριο αποφασίζει την ακούσια νοσηλεία του. Σύμφωνα με το νόμο το δικαστήριο πρέπει να αποφασίσει εντός τριών ημερών για την ακούσια εξέταση και εντός δέκα ημερών για την ακούσια νοσηλεία. Στην ελληνική δικονομική πραγματικότητα ωστόσο, αυτό καθίσταται ουτοπικό, με αποτέλεσμα πολλές φορές πρώτα να παίρνει εξιτήριο ο ασθενής από το ψυχιατρείο και μετά να βγαίνει η δικαστική απόφαση για το αν θα έπρεπε να νοσηλευθεί ή όχι. Το ποσοστό της ακούσιας νοσηλείας στην Ελλάδα υπολογίζεται στο 50%-60% τη στιγμή που στις υπόλοιπες ευρωπαϊκές χώρες κυμαίνεται  γύρω στο 7%. Αξίζει επίσης να σημειωθεί ότι σύμφωνα με την ειδική έκθεση του Συνηγόρου του Πολίτη για την ακούσια νοσηλεία, οι προβλεπόμενες από το νόμο διαδικασίες δεν τηρούνται σε ποσοστό 95%.

«Αυτό με μια λέξη λέγεται ντροπή κατά τη γνώμη μου» τονίζει ο κύριος Λούντζης «καθώς αφήνει περιθώρια για καταπατήσεις βασικών δικαιωμάτων του ασθενούς, ο οποίος δεν έχει κανέναν τρόπο να αμυνθεί αφού δεν υπάρχουν ούτε ένδικα μέσα ούτε άλλες διαδικασίες παρέμβασης στη διαδικασία, ούτε προφανώς οι πόροι και οι γνώσεις από κάθε ασθενή να προσφύγει σε διεθνή δικαστήρια  . Είναι σύνηθες να παρατείνεται η ακούσια νοσηλεία για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα από όσο χρειάζεται, ενώ είχαμε περιπτώσεις στο Γραφείο Συνηγορίας ανθρώπων που ενδεχομένως να νοσηλεύτηκαν και χωρίς λόγο, εξαιτίας μαρτυρικών καταθέσεων που αντανακλούσαν σφοδρές ενδοοικογενειακές διαμάχες . Κι αυτό δεν είναι κάτι καινούριο, συμβαίνει στη Ελλάδα από τη δεκαετία του ’70. Οι μισές ανακατανομές περιουσίας στην ελληνική επαρχία έγιναν με αυτόν τον τρόπο: Έκλεινε η οικογένεια το άρρωστο μέλος της στο ψυχιατρείο με εισαγγελική παραγγελία κι όταν έβγαινε συχνά δεν είχε στον ήλιο μοίρα. Έχει μεγάλο ενδιαφέρον το πώς η ακούσια νοσηλεία καταρρίπτει ή έστω προβληματοποιεί  τον μύθο της καλής και στοργικής ελληνικής οικογένειας» επισημαίνει ο κύριος Λούντζης διευκρινίζοντας πως τα παραπάνω δεν σημαίνουν σε καμία περίπτωση  ότι όσοι νοσηλεύονται ακούσια νοσηλεύονται χωρίς λόγο. «Η συντριπτική πλειοψηφία έχει ανάγκη νοσηλείας για τους λόγους που προαναφέραμε, γιατί δεν έχει γίνει εγκαίρως καμία παρέμβαση κι όταν φτάνουν πια στο κατώφλι των υπηρεσιών ψυχικής υγείας τα πράγματα είναι εκτός ελέγχου . Εσχάτως δε, πολλές εισαγγελικές παραγγελίες γίνονται και κατόπιν συμβουλής των ίδιων των γιατρών, για να διασφαλιστεί κλίνη για τον ασθενή, διότι στην εισαγγελική παραγγελία το νοσοκομείο δεν μπορεί να σου αρνηθεί κλίνη·  ακόμα κι αν είναι γεμάτο, θα βάλει ράντζο».

Αυτό δεν είναι απλώς ομολογία αποτυχίας του συστήματος, είναι, κατά τη γνώμη μου,  ομολογία διάλυσης

Από πλευράς τους οι κυρίες Δαρμογιάννη και Λαζαρίδου είναι πιο αισιόδοξες για το χώρο της ψυχικής υγείας, καθώς διαπιστώνουν μεγάλη στασιμότητα σε κάποια πράγματα και μεγάλη πρόοδο σε κάποια άλλα, όπως το κίνημα των δικαιωμάτων των ασθενών και των οικογενειών τους που έχει αναπτυχθεί τα τελευταία χρόνια. «Έχουν δραστηριοποιηθεί οι ίδιες οι οικογένειες και οι ασθενείς σε συλλόγους εκπροσώπησης και αυτοεκπροσώπησης και διεκδικούν οι ίδιοι τα δικαιώματά τους. Με βάση το νέο σχέδιο νόμου, θα εκπροσωπούνται και στις περιφερειακές και τομεακές επιτροπές ψυχικής υγείας, όταν και εφόσον λειτουργήσουν οι τομείς».

Το νέο σχέδιο νόμου

Πριν από λίγες μέρες ολοκληρώθηκε η διαβούλευση για το σχέδιο νόμου για τη διοικητική μεταρρύθμιση στην ψυχική υγεία,  το οποίο όπως επισημαίνει στο News247 ο σύμβουλος του υπουργού Υγείας, Θωμάς Υφαντής, φιλοδοξεί να αναδιοργανώσει τις υπηρεσίες ψυχικής υγείας, ενεργοποιώντας επιτέλους 38 τομείς ευθύνης, αλλά και να διαφυλάξει καλύτερα τα δικαιώματα των ψυχικά ασθενών και των οικογενειών τους, που πλέον θα εκπροσωπούνται σε περιφερειακές και τομεακές επιτροπές, ενώ προβλέπεται η σύσταση επιτροπής για τα δικαιώματα των ψυχικά ασθενών σε κάθε τομέα, που θα δέχονται παράπονα και καταγγελίες, θα ελέγχουν την καλή λειτουργία των δομών ψυχικής υγείας και θα διενεργούν επιτόπιους ελέγχους. Μέχρι σήμερα μία μόνο τέτοια επιτροπή έχει θεσμοθετηθεί για όλη την Ελλάδα, η Ειδική Επιτροπή Ελέγχου Προστασίας των Δικαιωμάτων των Ατόμων με Ψυχικές Διαταραχές, ενώ καταγγελίες δέχεται και ο Συνήγορος του Πολίτη.

Ένας συνήγορος για τους «τρελούς»

«Μακάρι να μπορέσουν να συγκροτηθούν και να λειτουργήσουν αυτές οι επιτροπές» σημειώνει ο Αλέξανδρος Λούντζης , «διότι η εμπειρία μας από το Γραφείο Συνηγορίας δείχνει ότι οι καταπατήσεις δικαιωμάτων είναι πολλές και πολύπλευρες». Ο κύριος Λούντζης  εξηγεί ότι στις περισσότερες χώρες της Ευρώπης υπάρχουν δυνατότητες συνηγορίας για τους ανθρώπους που η βούλησή τους ή η ελευθερία τους είναι περιορισμένη. «Στη Βρετανία υπάρχουν γραφεία συνηγορίας μέσα στα νοσοκομεία, στην Ελλάδα δεν είχαμε ποτέ επαρκή συνηγορία γιατί δεν θέλαμε να έχουν συνήγορο οι “τρελοί”. Γι’ αυτό άλλωστε οι “τρελοί” δεν έχουν ψήφο ενώ στις φυλακές για παράδειγμα αυτό έχει αποκατασταθεί πλήρως (και πολύ καλώς έχει κάνει)».

«Στον Κορυδαλλό ψηφίζουν εδώ και πολλά χρόνια ενώ  στο Δαφνί δεν έβαλε ποτέ κανείς κάλπες».

Ο Βλάσης Τομαράς, ψυχίατρος και πρόεδρος της Ειδική Επιτροπή Ελέγχου Προστασίας των Δικαιωμάτων των Ατόμων με Ψυχικές Διαταραχές, εξηγεί στο News247 ότι κανονικά όλα τα ψυχιατρικά νοσοκομεία πρέπει να έχουν ένα γραφείο πολίτη για παράπονα και καταγγελίες. «Τα γραφεία αυτά υπάρχουν στα ψυχιατρεία, αλλά δεν λειτουργούν. Οι καταγγελίες που δεχόμαστε εμείς γίνονται συνήθως από συγγενείς απευθείας στο γραφείο μας στο υπουργείο. Γι’ αυτό και δεν ξεπερνούν τις 100 το χρόνο. Αρκετά πράγματα τα πληροφορούμαστε και παρεμβαίνουμε μόνοι μας, αλλά υπάρχουν και πολλά ακόμα που δεν μαθαίνουμε, τα δικαιώματα των ψυχικά ασθενών παραβιάζονται συστηματικά».

Είναι προφανές ότι μια επιτροπή δεν μπορεί να ελέγξει τις δομές ψυχικής υγείας όλης της χώρας. Ο κύριος Τομαράς ωστόσο εκφράζει αμφιβολίες για το κατά πόσο θα μπορέσουν να συγκροτηθούν και να λειτουργήσουν 38 υπο-επιτροπές. «Το πρόβλημα είναι ότι αυτές οι επιτροπές είναι άμισθες και τα μέλη τους από ένα σημείο και μετά δεν προσέρχονται. Γι’ αυτό δεν λειτούργησαν και οι τομεακές επιτροπές όλα τα προηγούμενα χρόνια».

Τι πρέπει να κάνουμε

Παράλληλα, ο πρόεδρος της Ειδικής Επιτροπής διαπιστώνει πως η ψυχιατρική μεταρρύθμιση έχει παγώσει. «Το σημαντικό είναι τα ψυχιατρεία να συρρικνωθούν κι άλλο μέχρι να κλείσουν και να υποκατασταθούν από άλλες μορφές νοσηλείας και περίθαλψης όπως προτάσσει η ψυχιατρική μεταρρύθμιση, η οποία έχει παγώσει ή μπορεί να πάει κι ένα βήμα πίσω» σημειώνει και προσθέτει πως κατά την κρίση του τρία πράγματα πρέπει να γίνουν για να σταματήσουν να παραβιάζονται τα δικαιώματα των ψυχικά πασχόντων.

«Πρώτον, να κλείσουν τα ψυχιατρεία, σταδιακά όχι ακραία, αλλά να υπάρχει ένας προγραμματισμός. Δεύτερον, να έχουμε πρωτοβάθμια φροντίδα υγείας, δηλαδή κέντρα ψυχικής υγείας που λειτουργούν με τις αρχές της κοινοτικής ψυχιατρικής, παρακολουθούν διαρκώς τον ασθενή, κάνουν παρεμβάσεις στο σπίτι, μόνο έτσι θα μειωθούν οι επαναλαμβανόμενες νοσηλείες. Ούτε αυτό βλέπω να προχωρά, από τα 40 κέντρα ψυχικής υγείας σε όλη τη χώρα, τα περισσότερα λειτουργούν σαν εξωτερικά ιατρεία νοσοκομείων. 

Τρίτον, είναι αναγκαίο οι κοινοτικές στεγαστικές δομές, ξενώνες, οικοτροφεία, προστατευόμενα διαμερίσματα, να μην λειτουργούν σαν μικρά ιδρύματα ενώ ο προορισμός τους είναι να ανεβάζουν τη λειτουργικότητα του ανθρώπου και να τον καθιστούν πιο έτοιμο να βγει στην κοινότητα. Να τον πάρουν από το οικοτροφείο και να τον στείλουν σε προστατευόμενο διαμέρισμα, μετά σε ανάδοχη οικογένεια ή σε δική του οικογένεια ή να μένει στην κοινότητα με κάποια υποστήριξη. Αυτό δεν συμβαίνει σχεδόν ποτέ. Είναι χαρακτηριστική έρευνα που είχαμε κάνει το 2014 στις δομές τις Θεσσαλίας, ούτε ένας δεν είχε μετακινηθεί… 

Αν τα παραπάνω θεμελιώδη ζητήματα είχαν αρχίσει να αντιμετωπίζονται, θα είχαμε και μεγαλύτερο σεβασμό στα δικαιώματα».

Σεβασμός στα δικαιώματα δεν είναι να κρατάς έναν άνθρωπο στο ψυχιατρείο παραπάνω από όσο πρέπει, δεν είναι να τον δένεις ενώ δεν πρέπει να τον δέσεις, δεν είναι να του κάνεις κοκτέιλ ενώ δεν πρέπει να του κάνεις κοκτέιλ, δεν είναι να μην του μιλά κανείς και να τον αντιμετωπίζουν σαν αντικείμενο ούτε ενώ έχει το δικαίωμα να ενταχθεί στην κοινότητα, να βρίσκεται σε ένα πολύ στοργικό ιδρυματάκι που λέγεται οικοτροφείο τάδε και να μην του δίνεται η δυνατότητα με αυτά τα λίγα βήματα που έκανε μέχρι τώρα, να προχωρήσει παρακάτω.

Από πλευράς του, το σωματείο «Αυτοεκπροσώπηση», που έχει παίξει σημαντικό ρόλο στην κινητοποίηση των ίδιων των ψυχικά πασχόντων για τη διεκδίκηση και διασφάλιση των δικαιωμάτων τους, επισημαίνει στο News247 ότι στη θεωρία το νέο σχέδιο νόμου είναι καλό, αλλά πρέπει να επικεντρώσουμε στην πράξη, και στην πράξη η δικτύωση των υπηρεσιών και η πρόσβαση σε αυτές είναι ζήτημα ζωής και θανάτου. «Είναι αναγκαίο οι τομείς να λειτουργήσουν στην πράξη διότι όλα τα προηγούμενα χρόνια είδαμε τις τομεακές επιτροπές να μην λειτουργούν. Πρέπει να αξιοποιηθούν όλες οι υπάρχουσες δομές ψυχικής υγείας και να δημιουργηθεί επιτέλους ένα δίκτυο υπηρεσιών, όπου ο ψυχικά ασθενής θα μπορεί να βρει φροντίδα σε δωρεάν δημόσιο πλαίσιο. Το δημόσιο σύστημα υγείας είναι πάρα πολύ σημαντικό γιατί μιλάμε για μια χρόνια νόσο. Ο ψυχικά ασθενής πρέπει κάθε μήνα να κάνει εξετάσεις, να γράφει φάρμακα, να παρακολουθεί δευτερογενείς νόσους που του προκαλούν τα φάρμακα, όπως ο σακχαρώδης διαβήτης, το μεταβολικό σύνδρομο και οι νεφροπάθειες».

Ο ψυχικά ασθενής δεν μπορεί να δίνει συνέχεια χρήματα σε ιδιωτικούς γιατρούς, όταν είναι άνθρωπος του μεροκάματου.

«Πρέπει να είναι συνέχεια με ένα βιβλιάριο υγείας για να τα βγάλει πέρα. Πολλοί ζουν με το επίδομα της πρόνοιας, είναι εξαιρετικά λίγα τα χρήματά τους, πώς θα σταθούν;».

Το κόστος της ψυχικής υγείας

Κι αν ένα δίκτυο παροχής δωρεάν εξωνοσοκομειακών υπηρεσιών ακούγεται ουτοπικό για την ελληνική πραγματικότητα, η Νίκη Δαρμογιάννη μας επισημαίνει ότι δεν είναι. «Αποτελεί πραγματικότητα σε πάρα πολλές χώρες διότι κοστίζει πολύ λιγότερο σε χρήμα από το υπάρχον σύστημα. Αλλά κυρίως κοστίζει πολύ λιγότερο σε ανθρώπινες ζωές και σε τσακισμένες ψυχές».

Δίνουμε πολύ περισσότερα χρήματα και καταναλώνουμε πολύ περισσότερο ψυχικό κάματο με τις κατακερματισμένες υπηρεσίες από ό,τι αν είχαμε ολοκληρωμένο σύστημα ψυχικής φροντίδας.

«Και είναι αλήθεια ότι όλα αυτά τα χρόνια έχουν δοθεί πάρα πολλά χρήματα για την ψυχική υγεία στη χώρα μας, επειδή όμως γίνονται όλα αποσπασματικά και μένουν ημιτελή, το αποτέλεσμα είναι πολύ κατώτερο των πόρων που έχουν δαπανηθεί».

Αξίζει να σημειωθεί ότι η νοσηλεία σε ψυχιατρικό νοσοκομείο και δη η χρόνια νοσηλεία που δυστυχώς επιβιώνει ως τις μέρες μας, είναι πολύ πιο κοστοβόρα μορφή περίθαλψης από τις κοινοτικές δομές, ενώ το κόστος μειώνεται από τις περισσότερο στις λιγότερο εξαρτημένες. Είναι χαρακτηριστική η μελέτη σύγκρισης του κατά κεφαλή ημερήσιου κόστους ψυχιατρικών μονάδων που έγινε προ τετραετίας στο Αιγινήτειο Νοσοκομείο. Συγκεκριμένα συγκρίθηκαν ο θάλαμος νοσηλείας, ο μετανοσοκομειακός ξενώνας, το προστατευόμενο διαμέρισμα και η μονάδα ανάδοχων οικογενειών (οικογένεια φιλική ή συγγενική του ασθενούς που αναλαμβάνει τη φροντίδα του έναντι αμοιβής). Τα αντίστοιχα ημερήσια κόστη ήταν 122.88€, 68.72€, 36.79€ και 19.87€. Παρά το διεθνές παράδειγμα και το γεγονός ο τι ο θεσμός της «φιλοξενούσας οικογένειας» έχει νομοθετηθεί στην Ελλάδα από το 1999, ποτέ δεν εφαρμόστηκε, παρά μόνον σε πιλοτικό πλαίσιο.

Όπως σε πιλοτικό πλαίσιο λειτούργησε και το Γραφείο Συνηγορίας. Καθώς το πρόγραμμα ολοκληρώνεται τον Ιούνιο, ο συντονιστής του Αλέξανδρος Λούντζης εκφράζει την αγωνία για το τι μέλλει γενέσθαι. «Όταν λήγει ένα πρόγραμμα δεν λύνονται ως δια μαγείας και τα προβλήματα» τονίζει. «Το θέμα είναι να αφήνει κάτι πίσω του».

Τα «πάρκινγκ» κλείσανε

«Συνηθίζουμε να λέμε ότι το πρόβλημα είναι τα χρήματα» συνεχίζει ο κύριος Λούντζης. «Χρειαζόμαστε πρωτοβάθμιες υπηρεσίες και στεγαστικές δομές και αυτό κοστίζει. Υπάρχει όμως κι ένα παράλληλο μεγάλο συνειδησιακό κόστος, ότι κάποιος θα πρέπει να πει στην ελληνική οικογένεια και κυρίως να πει η ίδια στον εαυτό της ότι τα «πάρκινγκ» κλείσανε, ότι τα ασθενή μας μέλη δεν μπορούμε να τα «ξεφορτωνόμαστε» άνευ όρων. Δείτε την περίπτωση της Λέρου».

Ναι, ήταν απάνθρωπες οι συνθήκες στη Λέρο αλλά η Λέρος βόλεψε πολύ την ελληνική κοινωνία και την ελληνική οικογένεια που “πάρκαρε” εκεί τα ασθενή της μέλη.

«Δεν είναι καθόλου εύκολο να ζεις με έναν ψυχικά ασθενή στο σπίτι και είναι απολύτως θεμιτό και σε πολλές περιπτώσεις απαραίτητο για να μην αρρωστήσει ολόκληρη η οικογένεια να πεις “ δεν μπορώ να βοηθήσω άλλο, πρέπει να βάλω τον άνθρωπό μου σε κάποια ειδική δομή ”. Αν όμως δεν θέλεις να τον “παρκάρεις” σε ένα ίδρυμα-φυλακή θα πρέπει να δεχθείς και να υποστηρίξεις στην πράξη τις μεταβατικές δομές στην κοινότητα, που σημαίνει πως η κοινότητα συνολικά κι ο καθένας μας ατομικά, θα πρέπει να γίνουμε πιο ανεκτικοί. Για να φτιάξεις μια δομή που δεν θα είναι απάνθρωπη πρέπει να της επιτρέψεις να υπάρχει και ως πολιτεία και ως πολίτης. Δεν μπορείς να τη φτιάξεις και να βάλεις κάγκελα απ’ έξω ούτε να παραπονιέσαι διαρκώς για την τυχόν φασαρία. Θα πρέπει να γίνεις λίγο πιο δεκτικός, να δεχθείς να αναμιχθείς λίγο, να βάλεις τον κόπο σου και να ανοίξεις την συνείδησή σου. Δεν μπορείς να νοικιάζεις σε εμένα το διαμέρισμά σου χ ποσό και να ζητάς από τη δομή ψυχικής υγείας το πενταπλάσιο με το επιχείρημα ότι «θα μένουν μέσα τρελοί».

Αυτό είναι μια ολόκληρη συνομωσία σε βάρος όχι μόνο της ψυχικής ασθένειας αλλά και ολόκληρης της κοινωνίας.

«Και όπως είναι προφανές ότι  υπάρχουν πολλαπλές ευθύνες σε διαφορετικά επίπεδα είναι εξίσου προφανές ότι δεν είναι ίδιες για όλους. Δυστυχώς όμως και σε περιόδους ευημερίας, πολύ πριν την κρίση, μάθαμε κάποια πράγματα λάθος και αυτό δεν διορθώνεται μόνο αν ξαφνικά βρούμε χρήματα για πρωτοβάθμιες και στεγαστικές δομές. Αν δεν θέλουμε ως πολιτεία, πρωταρχικά, και ως κοινωνία εκ των υστέρων να αποτρέψεις να κλείνονται ασθενείς σε ιδρύματα – φυλακές, πρέπει να απαιτήσουμε και να βοηθήσουμε να δημιουργηθούν κοινοτικές δομές και παράλληλα να μάθουμε όλοι να δεχόμαστε και να συμβιώνουμε  με τους ανθρώπους με προβλήματα ψυχικής υγείας μέσα στην κοινότητα».

Στο ψυχιατρείο με χειροπέδες από καταγγελία της μάνας μου

από news247

Η συγκλονιστική μαρτυρία μιας γυναίκας με διπολική διαταραχή αναδεικνύει τη βαναυσότητα του συστήματος ψυχικής υγείας και καταρρίπτει μία μία τις προκαταλήψεις μας για την ψυχική ασθένεια

«Τι ακριβώς θέλεις να γράψεις;» με ρωτά με δυσπιστία. Της εξηγώ ότι τους τελευταίους μήνες έχω επισκεφθεί αρκετές φορές τα δύο μεγάλα ψυχιατρεία της Αθήνας, έχω μιλήσει με γιατρούς, ψυχολόγους,  νοσηλευτές, διοικητικούς, νομικούς, θεσμικούς φορείς, αλλά δεν μπορώ να ολοκληρώσω ένα ρεπορτάζ για την ψυχική υγεία χωρίς την πλευρά του ασθενή. Όλοι μιλούν γι’ αυτόν χωρίς αυτόν, λες και είναι αόρατος. «Δεν είναι εύκολο να μιλήσει κανείς. Μία φορά έμαθαν για μένα στη δουλειά και έπρεπε καθημερινά να αποδεικνύω ότι δεν είμαι ελέφαντας».

Αφού συμφωνούμε ότι η συνομιλία μας γίνεται υπό την προϋπόθεση της ανωνυμίας, πατάω το rec στο κασετόφωνάκι. Η δυσκολία που μόλις επεσήμανε η συνομιλήτριά μου βαραίνει τη διαδικασία. Πώς θέτεις τόσο προσωπικά ερωτήματα σε έναν «λήπτη υπηρεσιών ψυχικής υγείας», όπως είναι ο politically correct ορισμός του ψυχικά ασθενή ή ψυχικά πάσχοντα; Η πρώτη μου ερώτηση ακούγεται αστεία…

- Υπό ποιες προϋποθέσεις έγινες λήπτρια υπηρεσιών ψυχικής υγείας;

Πώς αρρώστησα εννοείς;

*Γελάμε. Αρχίζω να κάνω ερωτήσεις σε απλά ελληνικά και η Χριστίνα ξεκινά να αφηγείται την εμπειρία της με τη διπολική διαταραχή τα τελευταία 20 χρόνια. Μια εμπειρία που περιλαμβάνει επαναλαμβανόμενες χωρίς τη θέλησή της νοσηλείες στο ψυχιατρείο, δημόσιο διασυρμό, δέσιμο, παρενέργειες από υπερβολική λήψη φαρμάκων και άλλα πολλά που σε κάνουν να απορείς με τη δύναμη αυτής της γυναίκας που σήμερα είναι μια επιτυχημένη επαγγελματίας με φυσιολογική προσωπική και κοινωνική ζωή, έχοντας καταφέρει να επιβιώσει από το βάναυσο σύστημα ψυχικής υγείας μίας χώρας που θέλει να λέγεται ευρωπαϊκή και να διατείνεται ότι σέβεται τα δικαιώματα των πολιτών της*.

Αρρώστησα όταν ήμουν φοιτήτρια στο Πανεπιστήμιο. Μετά από ένα σοβαρό πρόβλημα υγείας εμφάνισα συμπτώματα μανιοκατάθλιψης χωρίς να το ξέρω. Τρόμαξα στην αρχή αλλά δεν έδωσα σημασία. Λίγους μήνες μετά έπαθα ένα ωραίο μανιακό ψυχωσικό επεισόδιο.

- Τι σημαίνει μανιακό ψυχωσικό επεισόδιο;

Εγώ το βίωσα ως εξής: Είχα παρανοϊκές ιδέες, ότι ο τάδε μιλά για μένα, με κουτσομπολεύει, θέλει να μου κάνει κακό… Άρχισα δηλαδή να παραποιώ κομμάτια της πραγματικότητας και να νιώθω απειλούμενη. Πήγα σε δημόσιο ψυχιατρείο αλλά δεν είχε κρεβάτια και με παρέπεμψαν σε μια ιδιωτική κλινική, όπου οι συνθήκες ήταν τραγικά απαίσιες.

Κάνανε μέχρι και ηλεκτροσόκ εκεί μέσα. Μου κάνανε 12 συνεδρίες, χωρίς οι γονείς μου να γνωρίζουν τίποτα. Είπανε στη μάνα μου θα της κάνουμε μια μικροθεραπεία. Το λέω και ανατριχιάζω. Ήμουν 25 ετών. Σε μια άθλια κλινική.

*Το ηλεκτροσόκ είναι μέθοδος θεραπείας που εφαρμόζεται μέχρι και σήμερα, θεωρητικά σε πολύ ειδικές περιπτώσεις (π.χ. έντονης κατατονίας) και υπό πολύ συγκεκριμένες προϋποθέσεις. Για την Χριστίνα είναι μια μέθοδος που «σηκώνει πολλές μηνύσεις»...*

Καταρχήν δεν θυμόμουν τίποτα για 8 μήνες. Δεν μπορούσα να διαβάσω, να δώσω ένα μάθημα στη σχολή. Έτρωγα το μεσημέρι φαγητό και το βράδυ δεν το θυμόμουνα, ζούσα το παρόν, επί 8 μήνες. Και ήμουν χωρίς διάγνωση, οξύ ψυχωσικό επεισόδιο έγραφε ο φάκελος χωρίς να διευκρινίζεται τι το προκάλεσε. Ένα χρόνο μετά, έπαθα ακόμα ένα επεισόδιο, νοσηλεύτηκα ξανά σε διαφορετική ιδιωτική κλινική, διότι το δημόσιο νοσοκομείο πάλι δεν είχε κρεβάτια. Οι συνθήκες ήταν καλύτερες αλλά μου έκανε εντύπωση πόσοι άνθρωποι βρισκόντουσαν ξεχασμένοι εκεί μέσα. Από τις ιδιωτικές κλινικές, ξέρεις,  δεν βγαίνεις ποτέ αν ο συγγενής δεν θέλει να σε βγάλει.

- Στη δεύτερη κλινική έγινε διάγνωση;

Όχι, οι ιδιωτικές κλινικές δεν κάνουνε διάγνωση κι εγώ φυσικά δεν έγινα καλά εκεί πέρα μέσα. Λίγο καιρό μετά όμως νοσηλεύτηκα σε πανεπιστημιακή κλινική. Εκεί ήταν “κολέγιο”, διαγνώστηκε διπολική διαταραχή, έμεινα 20 μέρες και μετά ξεκίνησα μια θεραπεία που πήγε αρκετά καλά. Με παρακολουθούσε ένας ιδιώτης γιατρός μια φορά το μήνα επί πέντε χρόνια. Έτσι τελείωσα τη σχολή μου, έκανα την πρακτική μου και άρχισα να ψάχνω για δουλειά. Είχα ωστόσο κάποιες υποτροπές όταν αντιμετώπιζα αγχώδεις καταστάσεις.

- Υποτροπή σημαίνει και νοσηλεία;

Για μένα ναι. Εκτός από μερικές φορές που καταλάβαινα ότι κάτι δεν πάει καλά και αύξανα μόνη μου τις δόσεις των φαρμάκων.

- Έχεις νοσηλευθεί χωρίς τη θέλησή σου;

Πολλές φορές. Όταν τελείωσα τις σπουδές μου και μην μπορώντας να βρω δουλειά στο αντικείμενό μου επέστρεψα στο πατρικό μου σπίτι. Οι γονείς μου ήταν φοβικά άτομα, με το που βλέπανε κάτι στραβό, πηγαίνανε στον εισαγγελέα. Έφαγα πολλές εισαγγελικές έτσι, για ψύλλου πήδημα. Ειδικά από τη στιγμή που πέθανε ο πατέρας μου, η μάνα μου είχε πολύ άγχος, μου τράβαγε κάθε τρεις και λίγο μια εισαγγελική, ακόμα και για μεταξύ μας λογομαχία. Έκανα πέντε ακούσιες νοσηλείες μέσα σε πέντε χρόνια.

- Μπορείς να μου περιγράψεις τη διαδικασία της ακούσιας νοσηλείας;

Καταρχήν δεν γίνεται σύμφωνα με το νόμο. Ο νόμος λέει ότι πρέπει να πάνε δύο άτομα στον εισαγγελέα, ο εισαγγελέας να δώσει ένα περιθώριο για εξέταση του ασθενούς, και αν ο ασθενής έχει όντως πρόβλημα να εισαχθεί σε νοσοκομείο. Πρακτικά δεν γίνεται αυτό, αν έχεις ιστορικό και ένας να πάει φτάνει. Κανονικά πρέπει να είναι σύζυγος ή συγγενής πρώτου βαθμού αλλά ούτε αυτό τηρείται. Αν εσύ πας στην αστυνομία και πεις “ο γείτονάς μου με ενοχλεί”, η αστυνομία μπορεί να κινήσει αυτεπάγγελτα τη διαδικασία.

- Περιέγραψέ μου τη δική σου εμπειρία.

Φρικτή. Είναι φρικτή γιατί…

- Αν σε ζορίζω να σταματήσουμε.

Όχι θα σου πω. Θα σου πω το πιο τραγικό. Φαντάσου να έρχεται η αστυνομία με το φάρο  “ίου - ίου” κάτω από το σπίτι σου, να σου βάζουν χειροπέδες, να σε τραβολογάνε στο δρόμο με τα όπλα στις τσέπες. Παθαίνεις σοκ. Μετά σε πάνε στο τμήμα κι εκεί ξεκινά ακόμα μια τραυματική εμπειρία. Διότι έχουν το χαρτί του εισαγγελέα στα χέρια τους και πρέπει να εξασφαλίσουν περιπολικό να σε πάει στο νοσοκομείο και να δουν και ποιο νοσοκομείο εφημερεύει. Αν όμως πετύχεις καμιά αλλαγή βάρδιας; Αν είσαι σε κανένα νησί που το καράβι έρχεται σε τρεις μέρες; Μένεις στο τμήμα, χωρίς αγωγή, και το τμήμα δεν είναι νοσοκομείο, ούτε ξενοδοχείο να τους πεις π.χ. “θέλω να πάω στην τουαλέτα” και να σε ακούσουν. Είσαι σε οξεία φάση, οκ; Είσαι ένας ασθενής σε κρίση. Αν βρίσεις και πεις άνοιξέ μου να κατουρήσω, γιατί κατουρήθηκες άνθρωπε, μπορεί να φας το ξύλο της αρκούδας.

Θα φας το ξύλο της αρκούδας και άντε μετά να αποδείξεις ότι τις μελανιές δεν τις προκάλεσες μόνος σου. Γιατί είσαι και τρελός, σε βάλανε μέσα για την αυτοπροστασία σου.

Αφού λοιπόν αποφασίσουν σε ποιο νοσοκομείο θα σε πάνε, πρέπει βάσει νόμου να σε εξετάσουν δύο ψυχίατροι, ούτε εκεί όμως εφαρμόζεται η διαδικασία, ποτέ δεν είναι δύο γιατροί, συνήθως είναι ένας ψυχίατρος και ένας ειδικευόμενος, ο οποίος δεν θα αναλάβει την ευθύνη να πει ότι δεν είσαι καλά γιατί έχεις βρεθεί εκεί με εισαγγελική εντολή και δεν πάει κανένας ψυχίατρος ενάντια στον εισαγγελέα.

- Ο εισαγγελέας έδωσε εντολή για ακούσια εξέταση όχι για ακούσια νοσηλεία…

Ναι αλλά αν σε βγάλει και πας εσύ μετά και σφάξεις τη θεία σου τη Μαρίτσα, δεν θα τρέχουνε το γιατρό μετά; Αν και η συζήτηση για την επικινδυνότητα είναι εντελώς αβάσιμη. Έχεις δει πολλούς με ψυχικά προβλήματα που πάνε και σκοτώνουν όποιον βρουν μπροστά τους;

- Η βιβλιογραφία λέει ότι στατιστικά οι επικίνδυνοι ψυχικά ασθενείς είναι ένας ανά ένα εκατομμύριο πληθυσμού. Άρα, στατιστικά μιλώντας, στην Ελλάδα έχουμε μόλις δέκα… Αλλά ας γυρίσουμε στα δικά σου. Μπαίνεις στο ψυχιατρείο με εισαγγελική εντολή. Τι γίνεται μετά;

Τα βλέπεις όλα. Διότι σε δένουνε. Και στο Δαφνί δένουνε και στο Δρομοκαΐτειο σε δένουνε και σε κάποιες ψυχιατρικές κλινικές γενικών νοσοκομείων σε δένουνε. Εξαρτάται βέβαια από τους νοσηλευτές της βάρδιας. Αν σε δουν αρνάκι μπορεί να το ρισκάρουν και να μην σε δέσουν. Αν είναι βράδυ, μπορεί να σε δέσουν για να έχουν το κεφάλι τους ήσυχο. Αν είναι Σαββατοκύριακο μπορεί να σε δέσουνε για να βγουν οι βάρδιες τους, επειδή είναι λιγότερα άτομα. Ανάλογα λοιπόν σε ποιον θα πέσεις, σε ποια βάρδια και ποια μέρα. Αν είναι εργάσιμη, γιατρός θα σε δει την άλλη μέρα το πρωί. Μπορεί όμως να δώσει εντολή να σου κάνουν ένα ενέσιμο και να σε δει μετά από μέρες, όταν συνέλθεις.

- Πόσο κρατάει περίπου ο κλινοστατισμός;

Έχω δει και άτομα μια εβδομάδα ή αν είναι δύσκολο περιστατικό 15-20 μέρες. Μετά, αφού περάσει αυτή η φάση, στο Δαφνί και το Δρομοκαιτειο που έχουν χώρους, το καλό είναι ότι θα βγεις έξω, θα πας στο κυλικείο, θα έρθουν  οι φίλοι σου να σε δουν, είναι ωραίο το περιβάλλον, κι αυτό είναι ξεκούραση, είναι χαλαρωτικό. Θα  μπορούσαν να λειτουργούν πολύ καλά αυτά τα νοσοκομεία. Αλλά τα έχουν κάνει μαγαζάκια τους οι εργαζόμενοι, την κοπανάνε, πολλές φορές δεν είναι καν δυο στη βάρδια,  είναι μόνο ένας και γίνεται μπάχαλο. Διότι ο άλλος είναι στο δημόσιο, το μισθό του τον παίρνει, τις άδειές του τις παίρνει και σκασίλα του για τον ασθενή. Τον βλέπει σαν έναν υπάνθρωπο και ξεχνά ότι απ’ αυτόν παίρνει το μισθό του. Όχι ότι δεν υπάρχουν καλοί ευσυνείδητοι εργαζόμενοι, που έχουν προσφέρει πολλά κι έχουν καεί μέσα σε αυτό το σύστημα . Για μένα όμως είναι πολύ σημαντικό να είναι σωστός ο διευθυντής. Αν ο διευθυντής είναι καλός, θα υποχρεώσει και το υπόλοιπο προσωπικό να κάνει τη δουλειά του καλά.

- Δεν υπάρχουν ενιαίοι κανόνες από τη διοίκηση του νοσοκομείου; Ούτε έλεγχος τι κάνει ο κάθε διευθυντής;

Εγώ δεν έχω δει να γίνεται κανένας έλεγχος. Μπορούν να κάνουν ό,τι θέλουν. Αισθάνεσαι έρμαιο εκεί πέρα μέσα. Και καταλήγουν οι διαδικασίες να σε βασανίζουν περισσότερο από την ίδια τη νόσο. Η νόσος θα σε βασανίσει 2-3 μέρες αν μπεις σε θεραπεία. Αλλά σου μένει ο τρόπος που σου έχουν συμπεριφερθεί.

Νιώθεις σαν εγκληματίας, σε έχουν μεταχειριστεί σαν ποινικό κρατούμενο, λες κι έχεις παραβιάσει τη δικαιοσύνη, ενώ ουσιαστικά αυτοί παραβιάζουν τη δική σου δικαιοσύνη από όλες τις πλευρές. Με τι μεθόδους του δικαστηρίου, του εισαγγελέα, της αστυνομίας, του εγκλεισμού και του δεσίματος, παραβιάζουν κατάφορα την προσωπικότητά σου σε όλα τα επίπεδα

Μόνο που έρχονται στη γειτονιά σου και σε τραβάνε με το περιπολικό, το μαθαίνει όλη η γειτονιά κι άντε μετά εσύ κυκλοφόρησε, σε δείχνουν με το δάχτυλο όπου πας. Δυστυχώς η ψυχική νόσος είναι στίγμα. Δεν είμαστε τόσο προχωρημένοι ως κοινωνία να τη θεωρήσουμε μια χρόνια νόσο, τη θωρούμε κάτι σαν τη λέπρα.

Προσωπικά λοιπόν μου είχαν κοπεί τα πόδια από όλο αυτό το μπες βγες στα ψυχιατρεία, είχα φοβηθεί πολύ και βέβαια δεν μπορούσα να δουλέψω. Έκανα μήνες να συνέλθω μετά από κάθε νοσηλεία και με το που έπαιρνα λίγο τα πάνω μου έμπαινα ξανά πάλι μέσα στο ψυχιατρείο. Ήταν φοβερό αυτό το πράγμα. Βάλλεσαι από το στίγμα, από το σύστημα που είναι λειψό και πολλές φορές βασανιστικό. Άλλες φορές ο γιατρός σε ταράζει στα φάρμακα, δεν μπορείς να περπατήσεις, τρέχουν τα σάλια σου και όλα αυτά στα προκαλεί η υπερφαρμακολογία, όχι η νόσος. Αυτή η εικόνα όμως σε απομονώνει σπίτι. Δεν θες να βγεις έξω. Έχεις πολλά να παλέψεις…

- Πώς βγήκες από αυτό τον φαύλο κύκλο των ακούσιων επαναλαμβανόμενων νοσηλειών;

Ο διευθυντής μιας ψυχιατρικής κλινικής που νοσηλεύτηκα τελευταία, κατάλαβε ότι κάτι δεν πάει καλά με τη μάνα μου και της έστειλε ψυχολόγο στο σπίτι για να τη συνεφέρει. Πιστεύω ότι αυτή η κοπέλα έκανε πολύ καλή δουλειά γιατί σιγά σιγά η μάνα μου χαλάρωσε, της έκανε μεγάλο καλό αυτή η παρέμβαση. Επιπλέον μου έστελνε κι εμένα μια νοσηλεύτρια στο σπίτι. Σιγά σιγά συνήλθα κι εγώ και άρχισα να πηγαίνω στο Κέντρο Ψυχικής Υγείας που ήταν συνδεδεμένη η κλινική. Εκεί είχα δωρεάν γιατρό, ψυχολόγο και νοσηλευτή, είχα μια ομάδα που με παρακολουθούσε δωρεάν, κι αυτό ήταν το πιο σημαντικό πράγμα στην αλλαγή της πορείας μου. Διότι στις αρχές δεν μπορείς να εργαστείς, πώς θα τα πληρώσεις όλα αυτά; Κάπου δεν θα πας, κάτι δεν θα κάνεις. Παράλληλα, παρακολούθησα κι ένα πρόγραμμα ψυχοκοινωνικής επανένταξης σε μια ΜΚΟ.  Σιγά σιγά λοιπόν μπήκα σε μια σειρά, βρήκα δουλειά, έφυγα από το σπίτι και έμεινα μόνη μου. Μετά από χρόνια πλέον, έχω μπει μαχητικά στον χώρο της εργασίας, η ζωή μου έχει ομαλοποιηθεί και πηγαίνει καλύτερα και η ασθένειά μου.

- Η ζωή σου δηλαδή άλλαξε από τύχη; Επειδή έπεσες σε έναν καλό γιατρό; Όλα αυτά τα χρόνια δεν σκέφτηκες να απευθυνθείς κάπου; Να καταγγείλεις κάπου όλα αυτά τα πράγματα που βίωνες;

Μα δεν έχεις κάπου να απευθυνθείς. Ακόμα κι αν έχεις χρήματα να πας σε δικηγόρο, είναι πολύ λίγοι οι νομικοί που γνωρίζουν για την ψυχική ασθένεια. Επιπλέον, φοβάσαι να μιλήσεις για να μην στιγματιστείς. Το στίγμα είναι μεγάλο θέμα. Δες πώς στιγματίζουν τα μίντια τον ψυχικά ασθενή.

“Ο ψυχασθενής δολοφόνος”, “ο μανιακός που σκότωσε το παιδάκι στην άσφαλτο”… Γιατί μανιακός; Συγνώμη, μανιακός είναι μια διάγνωση! “Ο τρελός έκανε εκείνο”. Γιατί τρελός; Έχετε πιστοποιήσει ότι είναι τρελός;

Αλλά δεν έχουμε σωματεία, δεν έχουμε συλλόγους να τραβήξουμε 10 μηνύσεις. Κι έτσι στη μέση νοικοκυρά μένει ότι ο άνθρωπος που έχει προβλήματα ψυχικής υγείας είναι δολοφόνος, είναι παιδεραστής, είναι, είναι… Γι’ αυτό είναι τόσο πολλοί αυτοί που έχουν ψυχική νόσο και κρύβονται.

Ξέρεις πόσοι παίρνουν κρυφά τα ψυχοφάρμακα;

Αν όλοι αυτοί είχαν φωνή, αν απαιτούσαν σεβασμό στα δικαιώματά τους, θα μας αντιμετώπιζαν διαφορετικά.

Τώρα όλοι κρύβονται…

Πίσω από τις κλειστές πόρτες των ψυχιατρείων της Αθήνας

από news247

Περάσαμε τις πύλες των δύο μεγάλων ψυχιατρείων της Αθήνας και καταγράψαμε τι συμβαίνει πίσω από πόρτες κλειστές, πόρτες "περιστρεφόμενες" και πόρτες ανοιχτές που όμως οδηγούν σε καθήλωση με λουριά και ιμάντες. Γιατί ο πιο "αντιθεραπευτικός" θεσμός της ψυχιατρικής επιβιώνει ως τις μέρες μας; Πού σταματά η παραβίαση των δικαιωμάτων των ασθενών και που ξεκινά η παραβίαση των δικαιωμάτων των εργαζομένων; Διαβάστε το ρεπορτάζ του News247

- Ποιους να λύσω;

- Όλους να τους λύσεις.

- Και τον καινούριο;

- Και τον καινούριο.

Είναι η πρώτη φορά που αντικρίζω άνθρωπο δεμένο με λουρί στο κρεβάτι του και η εικόνα μου προκαλεί τουλάχιστον αμηχανία. Βρίσκομαι στο Ψυχιατρικό Νοσοκομείο Αττικής - Δρομοκαΐτειο, μέσα σε μια τεράστια καταπράσινη έκταση με όμορφα νεοκλασικού τύπου κτίρια, που -απ’ ό,τι μου εξηγούν οι εργαζόμενοι- δεν είναι και πολύ λειτουργικά για τις ανάγκες ενός νοσοκομείου. «Οι κλινικές είναι διώροφες αλλά δεν έχουν ασανσέρ. Πρέπει να δεις τι πατέντες κάνουμε για να κατεβάσουμε από τον δεύτερο όροφο ασθενή με κινητικά προβλήματα. Φορείο δεν χωράει να περάσει από την πόρτα του Εφημερίου. Το κτίριο των εξωτερικών ιατρείων γεμίζει αμέσως και οι άνθρωποι περιμένουν απ’ έξω, ειδικά το χειμώνα περνάνε πολύ ωραία στο κρύο. Βέβαια, έχουμε μουσείο και αμφιθέατρο για εκδηλώσεις, άλλο που δεν γίνεται καμία εκδήλωση. Η τελευταία ήταν όταν νοσηλεύαμε τον Μπάρκουλη και του έκανε φιέστα αποχαιρετιστήρια η διοίκηση. Είχαμε φωνάξει την Καίτη Γκρέι, ήταν πολύ ωραία, από τότε που έφυγε ο Μπάρκουλης τίποτα».


Όσο τραγελαφικά κι αν ακούγονται όλα αυτά, το Δρομοκαΐτειο είναι αντιμέτωπο με πολύ πιο σοβαρά προβλήματα. Έχουν περάσει μερικές εβδομάδες από τη «θορυβώδη» συγκέντρωση που οργάνωσε το σωματείο των εργαζομένων έξω από υπουργείο Υγείας, κάνοντας λόγο για ένα νοσοκομείο στα όρια της κατάρρευσης, προσωπικό στα όρια της εξαθλίωσης και απλήρωτα συνεργεία καθαρισμού και φύλαξης. Τους δέκτες μας κατέκλυσαν κρεμάλες και πλακάτ διαμαρτυρίας, ενώ αίσθηση προκάλεσε η δήλωση υπαλλήλου καθαριότητας, ότι οι ίδιες σύριγγες επαναχρησιμοποιούνται μια και δύο φορές... Επικοινωνώ αμέσως με τον γενικό γραμματέα του σωματείου, Ιωσήφ Σίσκα, ο οποίος σπεύδει να διευκρινίσει πώς επρόκειτο για ατυχή δήλωση που ειπώθηκε «εν τη ρύμη του λόγου» για να δοθεί έμφαση στην έλλειψη υγειονομικού υλικού και τη γενικότερη κατάσταση που βιώνει το νοσοκομείο. «Δεν υπάρχει έλλειψη υγειονομικού υλικού. Βιώνουμε σοβαρές ελλείψεις προσωπικού και οικονομική ασφυξία και αυτό αφορά όλα τα νοσοκομεία. Βεβαίως, είναι ακανθώδης ο χώρος της ψυχιατρικής» θα μου πει αργότερα ο πρόεδρος του νοσοκομείου, Ισίδωρος Πρώιος.



Ακανθώδης σε καιρούς ευμάρειας, πόσο μάλλον σε καιρούς κρίσης. Μετά το σκάνδαλο της Λέρου και τις εικόνες των γυμνών, δεμένων ασθενών από το ψυχιατρείο του νησιού, που ντρόπιασαν τη χώρα μας διεθνώς, 1.5 δισεκατομμύρια ευρώ δαπανήθηκαν στο πλαίσιο της περίφημης ψυχιατρικής μεταρρύθμισης που φιλοδοξεί να βάλει τέλος στο άσυλο και να οδηγήσει τα ψυχιατρεία σε κλείσιμο, έχοντας ήδη αναπτύξει εκατοντάδες εναλλακτικές δομές ψυχικής υγείας στην κοινότητα και πλάνο παροχής βραχείας νοσηλείας στα γενικά νοσοκομεία για το μικρό χρονικό διάστημα που ο ασθενής βρίσκεται σε κρίση. Παρόλα αυτά, τα τρία μεγάλα ψυχιατρικά νοσοκομεία της χώρας (Δρομοκαΐτειο, Δαφνί, Θεσσαλονίκης) εξακολουθούν να βρίσκονται στο επίκεντρο της ψυχιατρικής φροντίδας και να διατηρούν ασυλικά τμήματα χρόνιων ασθενών. Στο Βελισσάρειο τμήμα του Δρομοκαϊτειου φιλοξενούνται 17 χρόνιοι ασθενείς, ενώ 58 ακόμα βρίσκονται διάσπαρτοι στα τμήματα βραχείας νοσηλείας του νοσοκομείου.

Άνθρωποι ξεχασμένοι κι από το Θεό

Σε ένα δωμάτιο με ασθενείς μεγάλης ηλικίας, μια νέα γυναίκα, καθισμένη στο κρεβάτι, κουνιέται ρυθμικά μπρος – πίσω. Πίνει νερό από ένα μπουκάλι που κρατά στο αριστερό χέρι, ενώ το δεξί της χέρι κουνιέται σε τρελούς ρυθμούς. Δίπλα ακριβώς, στο σίδερο του κρεβατιού, το καφέ λουρί της καθήλωσης. Αναρωτιέμαι αν θα μπορούσε να έχει μια στοιχειωδώς καλύτερη ζωή κάπου αλλού, εκτός ενός υποστελεχωμένου νοσοκομείου, που το μόνο που μπορεί να της προσφέρει είναι τροφή, φάρμακα κι ένα κρεβάτι. «Η καθημερινότητά τους είναι να ξυπνάνε το πρωί, να μπουν για μπάνιο -όσοι μπορούν- να τους ταΐσουμε και να τους δώσουμε φάρμακα» σημειώνουν οι εργαζόμενοι.



Άνδρες, γυναίκες, ψυχωσικοί, καταθλιπτικοί, άστεγοι και χρήστες ουσιών

Στα τμήματα βραχείας νοσηλείας εισάγονται νέοι ασθενείς κάθε Δευτέρα και Πέμπτη που εφημερεύει το νοσοκομείο. Τετάρτη και Παρασκευή εφημερεύει το Δαφνί και τις υπόλοιπες μέρες οι ψυχιατρικές κλινικές των γενικών νοσοκομείων.  «Οι μόνοι που δεν μπαίνουν στα τμήματα βραχείας είναι οι ηλικιωμένοι, από 65 και άνω. Όλα τα άλλα περιστατικά μπαίνουν όπου τύχει, όπου υπάρχει κρεβάτι την ημέρα που εφημερεύουμε. Άντρες, γυναίκες, ψυχωσικοί, καταθλιπτικοί, ακόμα και αλκοολικοί και τοξικομανείς εδώ έρχονται, παρόλο που δεν έχουμε ειδικό τμήμα και δεν τους προσφέρουμε ουσιαστικά τίποτα. Γενικά, οι εισαγωγές έχουν αυξηθεί»

Έχουν αυξηθεί πολύ οι καταθλίψεις ως συνέπεια των οικονομικών προβλημάτων και φτάνουν οι άνθρωποι συχνά σε σημείο να χρειαστούν  νοσηλεία

«Υπάρχουν περιστατικά που παλιότερα θα πηγαίνανε σε ιδιωτικές κλινικές αλλά σήμερα δεν έχουν τη δυνατότητα και τους απορροφά πλέον το δημόσιο ψυχιατρείο. Βλέπεις πρώην επιχειρηματίες, που έπεσαν οι δουλειές τους έξω, βλέπεις άστεγους που τους μαζεύει η αστυνομία από το δρόμο και τους φέρνει εδώ. Είναι ακόμα μια συνέπεια της όλης κατάστασης της κρίσης».

Ανατρέχοντας στα λειτουργικά στοιχεία του νοσοκομείου, επιβεβαιώνει κανείς την αύξηση  του αριθμού των εισαγωγών, οι οποίες προ κρίσης κυμαίνονταν στις 1500 ετησίως, ανέβηκαν στις 1800 το 2009 και το 2015 έφτασαν τις 2092. Παράλληλα έχει μειωθεί σημαντικά το προσωπικό, με το υπουργείο Υγείας να αποτιμά τον αριθμό των εργαζομένων που λείπουν συνολικά από την ψυχική υγεία στους 1700.

Προ κρίσης οι εισαγωγές κυμαίνονταν στις 1500 ετησίως, ανέβηκαν στις 1800 το 2009 και το 2015 έφτασαν τις 2092.

«Στα τμήματα είμαστε συνήθως 2 άτομα για 30 ασθενείς και μετά από εφημερία. Φτάνεις στα όριά σου, είναι πολύ μεγάλη η πίεση διότι έχεις να κάνεις με ανθρώπους. Ο ψυχιατρικός ασθενής θέλει ειδικό χειρισμό κι έναν απαιτούμενο χρόνο επικοινωνίας για το πιο απλό πράγμα. Ακόμα και για να πάρει το φάρμακο πρέπει να είσαι εκεί για να το διαπραγματευτείς, να τον πείσεις. Ή όταν έχεις ασθενείς περιορισμένους στο κρεβάτι, κανονικά θέλουν συνεχή εποπτεία. Είναι πολλοί από αυτούς που έρχονται ακούσια με εισαγγελική εντολή που είναι περιορισμένοι στο κρεβάτι. Πώς δύο άτομα θα εποπτεύουν διαρκώς όλους αυτούς τους ανθρώπους;»



Περιπολικά, χειροπέδες και δέσιμο στο κρεβάτι

Καθώς ο συνομιλητής μου συνεχίζει να μιλά για τις τρομερές ελλείψεις σε νοσηλευτικό προσωπικό, εγώ έχω μείνει στο άκουσμα της εισαγγελικής εντολής. Δεν ξέρω αν σας φαίνεται παράξενο ασθενείς να μπαίνουν στο ψυχιατρείο με παρέμβαση εισαγγελέα. Ακόμα κι αν στο μυαλό σας ο ψυχικά ασθενής ταυτίζεται κατά κάποιον τρόπο με τον «σχιζοφρενή δολοφόνο με το πριόνι» θα εκπλαγείτε μαθαίνοντας ότι περισσότεροι από τους μισούς μπαίνουν στα ψυχιατρεία αυτής της χώρας χωρίς τη θέλησή τους, με εισαγγελική εντολή. Είναι όλοι «σχιζοφρενείς δολοφόνοι με το πριόνι»; Προφανώς και όχι. Παρόλα αυτά οδηγούνται στο ψυχιατρείο με περιπολικό και χειροπέδες για λόγους που εξηγούμε αναλυτικά εδώ. Στο Δρομοκαΐτειο μάλιστα, το 2015, το ποσοστό των ακούσιων εισαγωγών έφτασε το 61,2%.

- Όλοι αυτοί οι άνθρωποι είναι δεμένοι στα κρεβάτια τους;

«Όχι όλοι. Όταν κάποιος είναι επικίνδυνος να κάνει κακό στον εαυτό του ή άλλους και όταν κάποιος ξέρεις ότι θα προσπαθήσει να φύγει. Διότι εδώ, σε αντίθεση με το Δαφνί, οι πόρτες των τμημάτων δεν είναι κλειδωμένες. Η ανοιχτή και η κλειστή πόρτα έχει υπέρ και κατά».

Στην ανοιχτή πόρτα αυτούς που φοβάσαι ότι μπορεί να φύγουν τους κρατάς δεμένους.

- Και τους λύνεις μερικές ώρες την ημέρα μόνο;

«Τους λύνεις το βράδυ που η πόρτα είναι κλειστή ούτως ή άλλως αλλά και το μεσημέρι, αν είσαι σε πάνω όροφο, μπορείς να τους λύσεις να περπατήσουν λίγο να ξεμουδιάσουν. Αν είσαι στο ισόγειο, δεν μπορείς, γιατί πιθανώς να φύγουν από τα παράθυρα. Οπότε είναι πιο συχνά περιορισμένοι. Πόσο μάλλον οι ασθενείς με νοητική υστέρηση που αν φύγουν θα χαθούν κιόλας».

- Η νοητική υστέρηση αντιμετωπίζεται στο ψυχιατρείο;

«Κι όμως εδώ μπαίνουν, με εισαγγελική εντολή. Έχουμε μεγάλο έλλειμμα υπηρεσιών για την αντιμετώπιση ενήλικων ασθενών με νοητική υστέρηση . Οπότε αναγκαστικά ο ασθενής θα βρεθεί εδώ, σε μια εντελώς ακατάλληλη δομή, που τον διεγείρει περισσότερο, διότι θέλει άλλου είδους θεραπεία, θέλει να ακούσει μουσική, θέλει ψυχαγωγικές δραστηριότητες, θέλει να ασχοληθείς μαζί του. Τα παιδιά αυτά στη Ελβετία ή στη Γαλλία θα πηγαίνανε σε μια δομή που θα είχε γυμναστή, δραματοθεραπευτή και άλλες τέτοιου  τύπου ειδικότητες».

Εδώ μέσα είναι τσουβαλιασμένα όλα μαζί. Κοιμάται το παιδί και δίπλα του ο άλλος, δεμένος, φωνάζει και ουρλιάζει.

«Δεν μιλάμε για ποιότητα υπηρεσιών αυτή τη στιγμή μιλάμε για καθαρή διαχείριση»

Εν τω μεταξύ, εμφανίζεται ένας δόκιμος και ρωτά τον συνομιλητή μου αν μπορεί να δέσει έναν ασθενή με νοητική υστέρηση.

- Γιατί, με ποιον μαλώνει;|

- Δεν μαλώνει αλλά όλη την ώρα κάτι ζητάει.

- Όχι, να μην τον δέσεις, αρκεί να μην βγει έξω.

- Δεν βγαίνει, είναι όλη την ώρα σε εμάς και κάτι θέλει.

- Είπα, να μην τον δέσεις.

«Κάποια στιγμή αυτό το παιδί θα δεθεί, γιατί θα πάει να πειράξει κάποιον και μπορεί να φάει και καμία… Μακάρι να είχαμε τους πόρους τους υλικούς και τους ανθρώπινους για να κάνουμε τη δουλειά μας όπως την έχουμε μάθει και όπως την έχουν ανάγκη οι ασθενείς».



Αναπάντητα ερωτήματα
Βγαίνω από το Δρομοκαΐτειο με άπειρα ερωτηματικά. Μετά από τρεις δεκαετίες ψυχιατρικής μεταρρύθμισής και τόσα χρήματα που διατέθηκαν στον τομέα της ψυχικής υγείας, αυτές είναι οι καλύτερες συνθήκες νοσηλείας που μπορούμε σαν κράτος να προσφέρουμε σε ένα από τα πιο ευάλωτα κομμάτια της κοινωνίας μας; Πού σταματά η παραβίαση των δικαιωμάτων των ασθενών και πού αρχίζει η καταπάτηση των δικαιωμάτων των εργαζομένων; Μιλάμε για μια ψυχιατρική δομή που μετρά πάνω από έναν αιώνα λειτουργίας και που το 2015 μόνο νοσήλευσε 2029 ασθενείς και απασχόλησε 467 εργαζομένους. Ένας μεγάλος πληθυσμός που βιώνει συλλογικά, άμεσα ή έμμεσα, συνθήκες κατάφορης προσβολής της ανθρώπινης αξιοπρέπειας.

Καθώς οι μαρτυρίες των παραπάνω έγιναν με την προϋπόθεση της προστασίας της ταυτότητας των συνομιλητών μου, ζητώ ένα επίσημο σχόλιο από τον Σύλλογο Νοσηλευτών Ψυχιατρικών Νοσοκομείων και συγκεκριμένα από την Ελένη Ντάτση, που είναι η ίδια εργαζόμενη στο Δρομοκαΐτειο.

«Πρώτον, για μένα η ψυχιατρική μεταρρύθμιση δεν πέρασε ποτέ από το Δρομοκαΐτειο. Δεν νοείται νοσοκομείο ψυχιατρικό να έχει το 2016 τμήμα χρόνιων ασθενών, ένα τμήμα που είναι ντροπή να υπάρχει και είναι άσχημο και για τους ασθενείς να είναι εκεί».

Δικαιούνται τέτοια ζωή; Να περιμένουν να πεθάνουν μέσα σε ένα νοσοκομείο;

«Δεύτερον, οι δομές ψυχικής υγείας στην κοινότητα δεν επαρκούν. Βγαίνει ο ασθενής, δεν έχει πού να πάει, μετά από λίγο καιρό ξαναμπαίνει στο ψυχιατρείο. Το φαινόμενο της περιστρεφόμενης πόρτας. Αυτοί είναι οι λεγόμενοι νεοχρόνιοι, έτσι αποκαλούμε αυτούς που νοσηλεύονται πάνω από 3 μήνες, οι περισσότεροι διότι δεν έχουν κοινωνικό περιβάλλον να τους υποστηρίξει, κι έτσι ξεμένουν εδώ, να ζουν μέσα σε ένα νοσοκομείο, μαζί με κάθε είδους περιστατικά, όπως χρήστες τοξικών ουσιών. Στο τμήμα μου το τελευταίο εννιάμηνο το 24,2% ήταν χρήστες τοξικών ουσιών. Αυτοί οι άνθρωποι χρειάζονται ειδικό πλαίσιο για να αντιμετωπίζονται και τα παθολογικά συμπτώματα της απεξάρτησης και να μην επηρεάζει ο ένας τον άλλο, έχουμε και νοητικές υστερήσεις και μπορεί να είναι στον ίδιο θάλαμο, δεν είναι εύκολο. Στο τμήμα μου έχω μια τέτοια περίπτωση».

Όποτε με βλέπει έρχεται και με ρωτάει “πότε θα φύγω Ελένη”. Αυτό το παιδί δεν θα μπορούσε να ζήσει σε έναν ξενώνα;

«Είναι βλέπεις λίγες οι δομές που είναι κατάλληλες και δεν έχουν θέσεις. Συνήθως επιλέγουν τους πιο λειτουργικούς ασθενείς, που σημαίνει πως οι άνθρωποι με νοητική υστέρηση δεν θα φύγουν ποτέ από τα βραχέα. Ούτε στο σπίτι τους θα πάνε, ούτε σε δομή θα πάνε, θα μείνουν σε ένα τμήμα βραχείας νοσηλείας με διεγερτικούς με επιθετικούς, με χρήστες, πόσο καλά να πάει ένα τέτοιο περιστατικό σε ένα τέτοιο περιβάλλον; Κάνεις ένα βήμα μπροστά και δέκα βήματα πίσω σε κάθε εφημερία. Θα μπορούσαμε ως Δρομοκαΐτειο να έχουμε κάνει δομές, υπάρχουν ένα σωρό κτίρια εγκαταλελειμμένα, θα μπορούσαν να έχουν αξιοποιηθεί κάπως».



Ρωτώ την κυρία Ντάτση για τις καθηλώσεις ασθενών ή τους «θεραπευτικούς κλινοστατισμούς» όπως λέγεται επιστημονικά το δέσιμο στο κρεβάτι.

Τον κλινιστατισμό τον αποφασίζει ο γιατρός και έχει το χαρακτήρα του νόμιμου όταν ο ασθενής κρίνεται επικίνδυνος για τον εαυτό του ή για τους άλλους. Προσωπικά, δεν ξέρω πόσο θεραπευτικός είναι ή αν κάθε φορά χρησιμοποιείται για τους σωστούς λόγους. Ένας λόγος που χρησιμοποιείται στο Δρομοκαΐτειο είναι γιατί τα τμήματά μας είναι ανοιχτά. Τυπικά, για να εφαρμόσεις θεραπευτικό κλινοστατισμό πρέπει να είναι με ακούσια νοσηλεία ο ασθενής, σε εκούσια δεν μπορείς νόμιμα να εφαρμόσεις περιορισμό, οπότε κάποιοι γιατροί ζητούν τη συναίνεση του συγγενή για να το κάνουν, όχι όλοι».

Τυπικά, για να εφαρμόσεις θεραπευτικό κλινοστατισμό πρέπει ο ασθενής να νοσηλεύεται ακούσια.

Θέτω το ερώτημα και στον πρόεδρο του Δρομοκαϊτείου: «Η καθήλωση γίνεται μόνο όταν χρειάζεται να γίνει προς προστασία του ασθενούς και των περί του ασθενούς. Πολλοί την πολεμούν και την θεωρούν απάνθρωπο μέτρο, αλλά ο γιατρός δεν το κάνει για ευκολία του, το κάνει για να προστατεύσει τον ασθενή που μπορεί να πέσει απ’ το παράθυρο ή να βλάψει τους ανθρώπους γύρω του, αλλοίμονο. Είναι ορισμένα πράγματα που τα περιβάλλουν με μια αχλή… Λες και δεν έχουν μυαλό… Ήρθαν και γράψανε εδώ απ’ έξω για την καθήλωση στους τοίχους. Όταν ο γιατρός είναι γιατρός δεν μπορεί να δέσει έναν άνθρωπο χωρίς να υπάρχει λόγος, γιατί για να τον τυραννάει; Μόνο όταν επιβάλλεται θα τον δέσει και θα τον απελευθερώσει όταν αρχίσουν και επιδρούν τα φάρμακα».

Είναι σαν το θηρίο που το ναρκώνεις κατά κάποιον τρόπο.



Ζητώ την άποψη του Βλάση Τομαρά, νευρολόγου - ψυχίατρου και προέδρου της Ειδικής Επιτροπής Ελέγχου Προστασίας των Δικαιωμάτων των Ατόμων με Ψυχικές Διαταραχές, της μόνης θεσμοθετημένης ανεξάρτητης αρχής που δέχεται αποκλειστικά καταγγελίες για παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων στις ψυχικές δομές της χώρας.

«Τα δικαιώματα των ψυχικά ασθενών παραβιάζονται κυρίως στις καθηλώσεις, οι οποίες γίνονται άνευ λόγου και κατά παράβαση του πρωτοκόλλου. Αυτό έχουμε διαπιστώσει από τις καταγγελίες που δεχόμαστε και από τους ελέγχους που κάνουμε στα ψυχιατρεία» απαντά και προσθέτει. «Οι παραβιάσεις δικαιωμάτων στα ψυχιατρεία είναι επανειλημμένες, με πρώτο από όλα το Δαφνί - και τα άλλα όμως δεν πάνε πίσω. Εκτός από τις καθηλώσεις αφορούν στις ακούσιες νοσηλείες που μπορεί να παρατείνονται περισσότερο από όσο χρειάζεται, ενώ έχουμε και απώλειες ανθρώπινης ζωής».

Μέσα σε 15 μήνες μετρήσαμε 6 θανάτους στο Δαφνί.

«Ο τελευταίος θάνατος, ήταν εντελώς αδικαιολόγητος. Έχουμε ζητήσει δύο φορές εγγράφως να μας δώσουν το πόρισμα της Ένορκής Διοικητικής Εξέτασης και δεν μας το έχουν στείλει ποτέ. Οι παραβιάσεις συγκαλύπτονται από τις διοικήσεις, γι’ αυτό θεωρώ πως υπάρχουν πολλές ακόμα που δεν τις μαθαίνουμε. Μαθαίνουμε όσες προκύπτουν από καταγγελίες συγγενών και όταν εμείς πληροφορούμαστε κάτι και ζητάμε να μάθουμε τι συμβαίνει, λένε “ναι θα το δούμε…”».

Ρωτώ αν όλα αυτά έχουν να κάνουν και με την έλλειψη προσωπικού. «Δεν έχει να κάνει μόνο με τον αριθμό του προσωπικού αλλά με τον τρόπο που αυτό λειτουργεί. Είναι θέμα κανόνων. Στις περισσότερες περιπτώσεις θανάτων, το προσωπικό ήταν περισσότερο από το συνηθισμένο».

- Πώς παρεμβαίνει η Ειδική Επιτροπή;

«Ζητάμε διερεύνηση και γίνεται ΕΔΕ. Όλες οι ΕΔΕ όμως καταλήγουν στο ότι δεν υπάρχουν προσωπικές ευθύνες διότι η σύσταση αυτών των επιτροπών είναι εσωτερική. Ο νόμος λέει πως μπορούμε να απευθυνθούμε και σε εισαγγελέα, όμως υπάρχουν δύο περιπτώσεις που ακόμα και ο εισαγγελέας μας αγνόησε».

Δαφνί: Η ναυαρχίδα της ψυχικής υγείας

Ψάχνοντας το τηλέφωνο του Ψυχιατρικού Νοσοκομείου Αττικής (ΨΝΑ) πληκτρολογώ τη λέξη Δαφνί και δίπλα εμφανίζεται η λέξη τρελάδικο. Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι το μεγαλύτερο ψυχιατρικό νοσοκομείο της χώρας και ένα από τα μεγαλύτερα στα Βαλκάνια φέρει το βαρύ φορτίο όλων των προκαταλήψεων και των φόβων της ελληνικής κοινωνίας για την τρέλα. Σκέφτομαι τα λόγια ενός φίλου, που κατ’ επάγγελμα μάχεται για την προστασία των δικαιωμάτων στο χώρο της ψυχικής υγείας, εξαγριώνεται όταν διαπιστώνει παραβιάσεις εντός και εκτός ψυχιατρείων, αλλά παρόλα αυτά σημειώνει πως: «Υπάρχουν άνθρωποι που κάνουν εξαιρετική δουλειά στο Δαφνί, όμως το σύστημα - πλαίσιο έχει πάρει την κατάρα όλων. Θα ήμασταν πολύ χαρούμενοι αν μπορούσε να εξαφανιστεί, να μην το βλέπουμε, γι’ αυτό το προσωπικό έχει ένα δίκιο να είναι θυμωμένο…»

«Νοσοκομείο σε κρίση»

«Έξι θάνατοι μέσα σε 15 μήνες»

«Το φάντασμα της Λέρου πλανάται πάνω από την ψυχική υγεία στη χώρα μας…»

Τα παραπάνω διαβάζει κανείς όχι σε τίτλους ειδήσεων, αλλά στις εκθέσεις των θεσμοθετημένων ανεξάρτητων αρχών, όπως η Ειδική Επιτροπή Ελέγχου Προστασίας των Δικαιωμάτων των Ατόμων με Ψυχικές Διαταραχές και ο Συνήγορος του Πολίτη. Από τους έξι θανάτους που σημειώθηκαν στο Δαφνί από τον Ιούνιο του 2014 έως τον Σεπτέμβριο του 2015, οι τρεις προκλήθηκαν κατά τη διάρκεια πυρκαγιάς που ξέσπασε στο 7ο τμήμα χρόνιων ασθενών του νοσοκομείου, στις 4 του περασμένου Σεπτέμβρη. Εκεί νοσηλεύονται άτομα με βαριά νοητική υστέρηση και ψυχικές διαταραχές, στα οποία σύμφωνα με τα πορίσματα της Ειδικής Επιτροπής, εφαρμόζονται τεχνικές παρατεταμένου κλινοστατισμού.

Στην εκτενή έκθεση της κατεπείγουσας Ένορκης Διοικητικής Εξέτασης του ΣΕΥΥΠ (29-09-2015) αναφέρονται, μεταξύ άλλων, ότι ο θάλαμος από τον οποίο ξεκίνησε η πυρκαγιά ήταν γεμάτος από εύφλεκτα υλικά, ότι κατά την έναρξη του συμβάντος ο ένας  νοσηλευτής  απουσίαζε καθώς  και  ότι  δεν  είχε  γίνει  αναγόμωση  των  έξι πυροσβεστήρων του τμήματος. Σύμφωνα με τις καταθέσεις , φέρεται να ήταν τέσσερις  οι  καθηλωμένοι ασθενείς  κατά  την  ώρα  του  συμβάντος. Στο πλαίσιο αυτό το Σώμα Επιθεωρητών πρότεινε την άσκηση πειθαρχικής δίωξης στην τότε αναπληρώτρια διοικήτρια, στον διευθυντή της ιατρικής υπηρεσίας, στον θεράποντα ιατρό του φερόμενου ως δράστη και στην  διευθύντρια  της  νοσηλευτικής  υπηρεσίας  για αμέλεια ή ατελή εκπλήρωση του υπηρεσιακού καθήκοντος.

 

Θέτω τα παραπάνω ζητήματα στον Βλάση Παύλου, ακτινολόγο και διευθυντή της ιατρικής υπηρεσίας ο οποίος από τον περασμένο Δεκέμβριο τελεί χρέη διοικητή (το υπουργείο Υγείας δεν έχει ορίσει ακόμα διοικήσεις στα ψυχιατρικά νοσοκομεία).

«Καταρχάς, όλα αυτά που γράφονται επικεντρώνονται στο Δαφνί γιατί είναι η ναυαρχίδα των ψυχιατρικών δομών στην Ελλάδα και κάποιοι, για διάφορους λόγους, προσπαθούν να μειώσουν την προσφορά και την αξιοπιστία του. Σχετικά με τους θανάτους  που περιγράφετε και τις εκθέσεις των διαφόρων φορέων, αυτά συνέβαιναν πάντα και στα ψυχιατρεία του εξωτερικού. Είναι φυσιολογικό να υπάρχουν τέτοια περιστατικά σε ένα ψυχιατρικό νοσοκομείο, είναι συνυφασμένα με τη μορφή των ασθενών. Κανένας δεν έχει πει με συγκεκριμένα στοιχεία ότι υπήρξε παράλειψη καθήκοντος ή αμέλεια».

Το ΣΕΥΥΠ πρότεινε την άσκηση πειθαρχικής δίωξης σε τέσσερα άτομα για αμέλεια ή ατελή εκπλήρωση του υπηρεσιακού καθήκοντος

Ο «δυνητικά επικίνδυνος» ασθενής

Η φονική πυρκαγιά στο Δαφνί ξεκίνησε από το δωμάτιο ενός ασθενή που έχει διαπράξει έγκλημα και έχει μεταφερθεί στο ψυχιατρείο για νοσηλεία και φύλαξη βάσει του άρθρου 69 του Ποινικού Κώδικα. Γιατί αυτός ο ασθενής βρίσκεται στο ψυχιατρείο και όχι στη φυλακή; Διότι το έγκλημα δεν του καταλογίστηκε από το δικαστήριο λόγω της ψυχικής νόσου. Κρίθηκε με άλλα λόγια αθώος μεν, δυνητικά επικίνδυνος δε. Κι αυτό είναι ένα αρκετά παράδοξο σημείο της ελληνικής νομοθεσίας που φέρνει σε δύσκολη θέση τόσο τους ασθενείς όσο και τους επαγγελματίες ψυχικής υγείας που καλούνται να παίξουν τον ρόλο του φύλακα και του θεραπευτή ταυτόχρονα. Στην περίπτωση του συγκεκριμένου ασθενή, ο συνδυασμός θεραπείας και φύλαξης έχει εγκαταλειφθεί από καιρό… Βρίσκεται κλεισμένος σε ένα ειδικά διαμορφωμένο, λευκό δωμάτιο. Το προσωπικό του δίνει φαγητό και φάρμακα από το παράθυρο της πόρτας. Δυνατότητα προαυλισμού δεν υπάρχει και συναναστρέφεται μόνο με τους γονείς του δύο φορές την εβδομάδα. Όπως  εξηγεί ο κύριος Παύλου, για να πραγματοποιηθεί το επισκεπτήριο, ένας φύλακας ανεβαίνει από την πύλη του νοσοκομείου στο διπλανό δωμάτιο και παρακολουθεί με κάμερα μαζί με τον θεράποντα ιατρό, Χαράλαμπο Τουλούμη.

Ρωτώ τον κύριο Τουλούμη πώς αντιδρά ο ασθενής που είναι υπό μόνιμο περιορισμό. «Ο γιατρός πρέπει να ωφελεί. Αν δεν μπορεί να ωφελήσει, δεν κάνει σωστά τη δουλειά του. Όταν αναγκαζόμαστε να είμαστε τόσο περιοριστικοί, δεν βλάπτουμε; Εσάς αν σας έκλεινα  σε ένα δωμάτιο πώς θα αντιδρούσατε; Θα έπρεπε να υπάρχει μία ειδική δομή και φυλακτικό προσωπικό που να επιτρέπει τον προαυλισμό. Αλλά βλέπετε ζούμε σε μια φτωχή χώρα, δεν μπορούμε να έχουμε όλες τις δομές».

«Η κατάσταση αυτή, προφανώς, είναι απαράδεκτη» επισημαίνει στο News247 ο Γιώργος Αβραμίδης, εργαζόμενος στο νοσοκομείο και πρόεδρος του Συλλόγου Νοσηλευτών Ψυχιατρικών Νοσοκομείων. «Μιλάμε για έναν συγκεκριμένο ασθενή, ο οποίος δυνητικά είναι επικίνδυνος να κάνει κακό σε άλλους, ανά πάσα στιγμή, αποδεδειγμένα και δεν υπάρχει καμία μέριμνα για την αντιμετώπισή του, ως ασθενή, ο οποίος έχει ανάγκη φροντίδας μέσα σε ένα ειδικό θεραπευτικό πλαίσιο. Ο νόμος ορίζει την ύπαρξη φυλακτικού προσωπικού από το Υπουργείο Δικαιοσύνης και τη διαμόρφωση ειδικών χώρων φύλαξης. Ούτε το ένα εφαρμόζεται, ούτε το άλλο».

«Οι νοσηλευτές έχουν δίκιο που διαμαρτύρονται. Το προσωπικό έχει υποστεί πάρα πολλές επιθέσεις, ξεπερνά τα καθήκοντά του και τα όριά του. Δεν θέλουμε να στοχοποιήσουμε κανένα ασθενή, όμως από το 2010 που ήρθε εδώ, έχουμε καταγράψει 40 περιστατικά επίθεσης σε νοσηλευτές, το έχω καταθέσει και στο δικαστήριο» επισημαίνει ο κύριος Παύλου και εξηγεί πώς το νοσοκομείο έχει κινηθεί νομικά για να μεταφερθεί ο ασθενής στο Ψυχιατρικό Νοσοκομείο Θεσσαλονίκης όπου υπάρχει ξεχωριστό τμήμα για τους «69ρηδες».

Πώς ορίζεται όμως η επικινδυνότητα ενός ασθενούς; Είναι όλοι οι λεγόμενοι «69ρηδες» επικίνδυνοι ή δυνητικά επικίνδυνοι; Το ΨΝΑ φιλοξενεί συνολικά 92 ψυχικά πάσχοντες εγκληματίες που βρίσκονται προς φύλαξη σύμφωνα με το άρθρο 69 του ΠΚ από τους 140 συνολικά που βρίσκονται στα ψυχιατρεία της χώρας. Ο μέσος όρος νοησηλείας- φύλαξης των ανθρώπων αυτών στα ψυχιατρεία είναι 8,5 χρόνια, ενώ πολλοί μένουν εκεί δια βίου. «Όταν συμβαίνει ένα ατύχημα ή ένα έγκλημα στοχοποιούνται όλοι οι ασθενείς κι αυτό είναι άδικο. Ένας οποιοσδήποτε άνθρωπος που έχει διαπράξει έγκλημα μπορεί να βγει από τη φυλακή σε 5-10 χρόνια. Ο ψυχικά ασθενής που φυλάσσεται βάσει άρθρου 69, ίσως να μην βγει ποτέ από το ψυχιατρείο. Θα έπρεπε τουλάχιστον να μπει μια παράμετρος στο νόμο που να λέει ότι η παραμονή του στο ψυχιατρείο δεν μπορεί να είναι μεγαλύτερη από τη μέγιστη ποινή που θα μπορούσε να του επιβληθεί για το έγκλημά του, ούτως ώστε αυτοί οι άνθρωποι να μην μένουν στο ψυχιατρείο εφ’ όρου ζωής, όπως αυτό είχε προταθεί σε ένα προσχέδιο νόμου» σημειώνει ο Χρήστος Τσόπελας, ψυχίατρος και γραμματέας της Ελληνικής Ψυχιατροδικαστικής Εταιρείας.

Το ΨΝΑ φιλοξενεί συνολικά 92 ψυχικά πάσχοντες εγκληματίες που βρίσκονται προς φύλαξη σύμφωνα με το άρθρο 69 του ΠΚ από τους 140 συνολικά που βρίσκονται στα ψυχιατρεία της χώρας.

Ο κ. Τσόπελας επισημαίνει πώς οι γιατροί που καταθέτουν στο δικαστήριο για να βγει ένας ασθενής από το ψυχιατρείο, καλούνται συχνά να βεβαιώσουν το δικαστήριο ότι αυτός ο άνθρωπος δεν θα ξανακάνει έγκλημα. Κάτι που δεν μπορεί κανείς να βεβαιώσει, ούτε για τον ίδιο του τον εαυτό… Σημειώνει επίσης πως ο ψυχωσικός ασθενής συνήθως εκδηλώνει την επικινδυνότητά του καταρχάς προς τον εαυτό του και κατά δεύτερον προς τους συγγενείς του. «Παρατηρείται επίσης το φαινόμενο, αρκετοί από αυτούς που εγκληματούν, μετά να ηρεμούν, να βλέπουμε δηλαδή ύφεση της ψυχωσικής συμπτωματολογίας, όχι σε όλους, σε ένα ποσοστό. Αξίζει να σημειωθεί επίσης ότι  πολύ σπάνια βλέπουμε επανάληψη βίαιης συμπεριφοράς  κατά την περίοδο της νοσηλείας τους».

«Να σώσουμε όποιον κινδυνεύει να πεθάνει»

Το Δαφνί δέχεται περίπου 2500 χιλιάδες εισαγωγές το χρόνο, αριθμός που αυξάνεται αργά αλλά σταθερά την τελευταία πενταετία. Μετά από εφημερία, οι ασθενείς σε κάποια τμήματα μπορεί να φτάσουν τους 40. Όπως μας εξηγεί ο διευθυντής του 4ου Ψυχιατρικού Τμήματος Εισαγωγών, Αλέξανδρος Γέροντας, από τα 25 κρεβάτια που έχει η κάθε κλινική, μόνο τα μισά περίπου είναι για οξέα περιστατικά. Τα υπόλοιπα είναι “69ρηδες” και κοινωνικά περιστατικά που μένουν μέσα στα ΨΤΕ για μήνες ή και χρόνια. «Έχουμε άστεγους, άπορους, ηλικιωμένους με άνοια που τους εγκαταλείπουν οι συγγενείς, δεν τους θέλουν πίσω στο σπίτι και τους κρατάμε εδώ μέχρι να βρεθεί θέση σε ένα οικοτροφείο. Επιπλέον, στο τμήμα έχουμε δύο άτομα με νοητική υστέρηση, που κανονικά θα πρέπει να είναι σε ειδικές δομές με 24ωρη φροντίδα από εξειδικευμένο προσωπικό».

Παράλληλα ο κύριος Γέροντας τονίζει την φοβερή έλλειψη σε ιατρικό και νοσηλευτικό προσωπικό, αναφέροντας πως στη νυχτερινή βάρδια είναι 2 νοσηλευτές για 40 ασθενείς. «Και δεν έχουμε και άνδρες νοσηλευτές, που σε ένα ψυχιατρείο είναι πολύ σημαντικοί. Όταν πρέπει να καθηλωθεί ένας ασθενής τρέχουν οι άνδρες από όλα τα τμήματα...».

«Κάθε μέρα είναι ένας αγώνας» τονίζει. «Αν ήταν καλύτερες οι συνθήκες, θα ήταν καλύτερα τα πράγματα και για τους ασθενείς, η πορεία τους σε μερικές περιπτώσεις θα μπορούσε να είναι καλύτερη, να έχουν καλύτερη προοπτική. Αλλά τώρα συμβαίνει ό,τι συμβαίνει και στα γενικά νοσοκομεία, η πίεση του χρόνου και του χώρου σε αναγκάζει να λες. Να σώσουμε όποιον κινδυνεύει να πεθάνει, και μετά οι υπόλοιποι».

Κίνδυνος επιστροφής στην ασυλικού τύπου φροντίδα

Το Δαφνί διαθέτει συνολικά 1159 κρεβάτια, εκ των οποίων τα 619 βρίσκονται σε εξωτερικές δομές, ξενώνες, οικοτροφεία και προστατευόμενα διαμερίσματα. Ωστόσο, όπως επισημαίνει ο πρόεδρος του Συλλόγου Νοσηλευτών Ψυχιατρικών Νοσοκομείων, Γιώργος Αβραμίδης, «όταν δεν υπάρχει προσωπικό και οικονομικοί πόροι να εφαρμοστούν προγράμματα ψυχοκοινωνικής αποκατάστασης και επανένταξης, τότε είναι πολύ εύκολο αυτές οι εξωνοσοκομειακές δομές να καταλήξουν να λειτουργούν ως μικρά “άσυλα”. Κάτι τέτοιο είναι αυτό που θλίβει περισσότερο εμένα, αλλά και το σύνολο του προσωπικού, που έχει πάρει στις πλάτες του όλα αυτά τα χρόνια, την υλοποίηση του εγχειρήματος της μεταρρύθμισης των υπηρεσιών ψυχικής υγείας και που βλέπουμε αυτές οι προσπάθειες να ματαιώνονται και ο κίνδυνος επιστροφής στην ιδρυματικού τύπου φροντίδα να είναι υπαρκτός».

Από πλευράς του, ο διοικητής του ΨΝΑ, Βλάσης Παύλου, θεωρεί ότι «η ψυχιατρική μεταρρύθμιση ολοκληρώθηκε». «Το νοσοκομείο μας δεν είναι πλέον άσυλο. Μια νοσηλεία κρατά 23 με 35 μέρες κατά μέσο όρο» τονίζει. Ανατρέχοντας ωστόσο κανείς στα λειτουργικά στοιχεία του νοσοκομείου, διαπιστώνει ότι από τους 400 περίπου νοσηλευόμενους, οι 92 είναι χρόνιοι ασθενείς που φιλοξενούνται σε 4 ασυλικά τμήματα, οι 64 νοσηλεύονται στα ΨΤΕ πάνω από τρεις μήνες και οι 58 είναι ασθενείς του άρθρου 69. Οι παρατεταμένες νοσηλείες αφορούν περισσότερους από τους μισούς. «Προσπαθούμε να τους μεταφέρουμε αλλά δεν υπάρχουν κατάλληλες δομές να τους απορροφήσουν όλους και η διαδικασία μετεγκατάστασης είναι γενικώς δυσλειτουργική. Η αρμόδια επιτροπή του νοσοκομείου είχε παγώσει ουσιαστικά. Τώρα ξεκινά η διαδικασία, έχουμε πολλά αιτήματα, αρκετά προχωράνε και αυτό θα είναι προς όφελος του νοσοκομείου και των ασθενών» απαντά ο κύριος Παύλου. «Οι χρόνιοι δεν είναι πρόβλημα του νοσοκομείου, είναι πρόβλημα της δημόσιας υγείας γενικότερα», προσθέτει. «Ξαφνικά ανακάλυψαν όλοι αυτό το χρόνιο πρόβλημα και έχουν μια έντονη ανησυχία. Τι έκαναν τόσα χρόνια ώστε αυτοί οι άνθρωποι να έχουν μια καλύτερη μοίρα; Φτιάξανε τις κατάλληλες υποδομές;»

Ρωτώ αν είναι πρόβλημα του νοσοκομείου η βελτίωση των συνθηκών διαβίωσης των ασθενών στα ασυλικά τμήματα. Αν έχουν ληφθεί υπόψη οι συστάσεις της Ειδικής Επιτροπής για το 7ο τμήμα για παράδειγμα, όπου επισημαίνεται η απουσία εξειδικευμένου προσωπικού για άτομα με νοητική υστέρηση και ψυχικές διαταραχές, όπως εργοθεραπευτές και φυσιοθεραπευτές, καθώς και η κατάχρηση των μέτρων καταστολής και η εφαρμογή προληπτικών νυχτερινών κλινοστατισμών. «Αν το βράδυ που είναι δυο νοσηλευτές σε ένα τμήμα με 35 ασθενείς ακολουθείται η μέθοδος του κλινοστατισμού σε έναν διεγερτικό ασθενή, αυτό συμβαίνει για να ελεγχθεί η κατάσταση μέχρι το πρωί που θα έρθει και το υπόλοιπο προσωπικό. Σε οποιαδήποτε χώρα, σε οποιοδήποτε νοσοκομείο, το ίδιο θα συνέβαινε. Ως προς το εξειδικευμένο προσωπικό υπάρχει ένα κενό, όπως κενό υπάρχει και για το άρθρο 69. Αυτά τα κενά υπήρχαν πολλά  χρόνια αλλά τώρα γίνονται πιο έντονα».

Να κλείσουν ή όχι τα ψυχιατρεία;

Η συζήτηση στρέφεται στο κλείσιμο των ψυχιατρείων. Ένα ζήτημα που είχε τεθεί ως υποχρέωση της χώρας μας στο πλαίσιο του συμφώνου Αντόρ-Λυκουρέντζου την τριετία 2012-2015. Συνάντησε ωστόσο μεγάλες αντιστάσεις και δεν εκπληρώθηκε. Η σημερινή κυβέρνηση δρομολογεί μια πιο σταδιακή συρρίκνωση των ψυχιατρείων χωρίς να έχει ανακοινώσει σαφές χρονοδιάγραμμα για το κλείσιμό τους. Οποιαδήποτε προοπτική κλεισίματος ωστόσο, σταδιακή ή όχι, βρίσκει σαφώς αντίθετο τον διοικητή του ΨΝΑ. «Έχουμε καταφέρει το νοσοκομείο μας αυτή τη στιγμή να είναι στα ίδια επίπεδα με τα άλλα ευρωπαϊκά νοσοκομεία, έχουμε μαζέψει τα λειτουργικά κόστη για να μπορέσουμε να προσλάβουμε νοσηλευτές έστω και με μπλοκάκι, έχουμε αποκαταστήσει ένα κλίμα εργασιακής ειρήνης, έχουμε βελτιώσει την εικόνα μας στα εξωτερικά ιατρεία, δεν καταλαβαίνω γιατί πρέπει να το κλείσουμε. Το κλείσιμο είναι ανέφικτο και αυτό δεν το λέω μόνο εγώ. Η μεταρρύθμιση απαιτεί κοινοτικές δομές, δηλαδή έξοδα, δεν υπάρχουν τα χρήματα για να γίνει».

Επισημαίνω την αντίθετη άποψη που λέει πως η ψυχιατρική μεταρρύθμιση δεν απαιτεί μόνο δημιουργία νέων δομών και υπηρεσιών αλλά την αναδιοργάνωση των ήδη υφιστάμενων. «Αναδιοργάνωση να γίνει αλλά αν αυτό σημαίνει κλείσιμο, θέλω να είμαι σαφής, αυτό είναι προς όφελος των ιδιωτών και καταστροφή της δημόσιας ψυχικής υγείας».

Στο αντίποδα, ο πρόεδρος της Ειδικής Επιτροπής Βλάσης Τομαράς εκφράζει την άποψη πως αν δεν κλείσουν τα ψυχιατρεία δεν θα σταματήσουν να παραβιάζονται τα ανθρώπινα δικαιώματα, ενώ για το ΨΝΑ ειδικότερα σημειώνει πως κατά την κρίση του είναι ένα ίδρυμα που δεν αλλάζει.

Για εμένα αυτό το ίδρυμα δεν αλλάζει διότι ο ιδρυματισμός σαν νοοτροπία είναι κυρίως του προσωπικού.

«Όταν τους λες ότι “θα κλείσουμε ένα μέρος του νοσοκομείου και θα σας μεταφέρουμε σε άλλες δομές” απαντούν “μην μας το κάνετε αυτό, έρχονται οι άνθρωποι εδώ και αναπνέουν καθαρό αέρα, πού θα τους στείλετε στα μπουντρούμια των γενικών νοσοκομείων;” Αυτό είναι ο ιδρυματισμός» σημειώνει και προσθέτει. «Η παγκόσμια τάση είναι τα ψυχιατρεία να συρρικνώνονται, να αντικαθίστανται με άλλες μορφές νοσηλείας και να κλείνουν. Το ΨΝΑ θα μπορούσε να συρρικνωθεί σημαντικά αν λειτουργήσουν 4 κλινικές σε γενικά νοσοκομεία. Αυτό δεν έχει κόστος, κανένας δεν θα απολυθεί, θα μεταφερθεί το προσωπικό από το ΨΝΑ στις κλινικές των γενικών νοσοκομείων. Είναι θέμα βούλησης, όχι χρημάτων».

Ξεκάθαρα αρνητικός σχετικά με το κλείσιμο των ψυχιατρείων είναι ο πρόεδρος του Δρομοκαΐτειου, Ισίδωρος Πρώιος. «Τα ψυχιατρεία υπάρχουν επειδή τα χρειάζεται η πόλη. Έχουν κάνει κάποια τμήματα στα γενικά νοσοκομεία αλλά είναι περιορισμένης δυνατότητας, μπορεί το καθένα να εξυπηρετήσει 20-30 ασθενείς. Εμείς έχουμε 300 ασθενείς, 500 συνολικά με αυτούς των ξενώνων. Είναι αδήριτη η ανάγκη να υπάρχουν, κατά τη γνώμη μου. Στα σχέδια της πολιτείας είναι η κατάργηση, αλλά το δικό μας νοσοκομείο, επειδή είναι κληροδότημα, είναι δυσχερές το θέμα της κατάργησής του από πλευράς νομικής».

Στη διαμάχη για το κλείσιμο η όχι των ψυχιατρικών νοσοκομείων είναι χαρακτηριστική και η θέση που εκφράζει ο Θόδωρος Μεγαλοοικονόμου, συνταξιοδοτημένος πλέον διευθυντής του 9ου Ψυχιατρικού Τμήματος Εισαγωγών του ΨΝΑ, γνωστός για τη σθεναρή του θέση και στάση ενάντια στο θεσμό της «κλειστής πόρτας» και της επιβολής μέτρων καθήλωσης στους ασθενείς.  Ο κύριος Μεγαλοοικονόμου, χαρακτηρίζει το ψυχιατρείο ως έναν θεσμό αντιθεραπευτικό, τάσσεται ωστόσο κατά του κλεισίματός του: «Το ψυχιατρείο είναι από τους πιο αντιθεραπευτικούς θεσμούς και δεν θα έπρεπε να υπάρχει. Για να κλείσει όμως πρέπει πρώτα να μετασχηματιστούν οι υπηρεσίες, πρέπει να ξεπεραστεί. Το ζήτημα δεν είναι τα τείχη και οι κλειδωμένες πόρτες, είναι η σχέση μεταξύ των ανθρώπων που λαμβάνει εξουσιαστική μορφή μέσω της καθήλωσης και της κλειστής πόρτας. Αποκαθηλώνω ψυχιατρικά σημαίνει παίρνω θέση διαλόγου με τον ασθενή. Αυτό γίνεται στην κοινότητα, στο κέντρο ψυχικής υγείας, γίνεται με επισκέψεις στο σπίτι του ασθενούς. Αν όμως δεν έχεις κέντρα ψυχικής υγείας και δομές εναλλακτικές, με το να το κλείσεις σημαίνει πως πετάς τους ανθρώπους στο δρόμο. Αυτό λέγεται απονοσοκομειοποίηση όχι αποασυλοποίηση».

Ο Παύλος Θεοδωράκης, όταν ανέλαβε διοικητής του ΨΝΑ το 2014, είχε ήδη κλείσει επιτυχώς το ψυχιατρείο των Χανίων. Στην περίπτωση του ΨΝΑ, ωστόσο, το κλείσιμο αποδείχθηκε ότι δεν ήταν καθόλου εύκολο. Τις περισσότερες μέρες του 2015 ο τότε διοικητής δεν μπορούσε καν να προσεγγίσει το γραφείο του από τις διαμαρτυρίες των εργαζομένων, μέχρι που απομακρύνθηκε από τη θέση του για να λάβει τέλος ο «εμφύλιος» που είχε ξεσπάσει στους κόλπους του νοσοκομείου.

«Μπορώ να σας πω δύο παράγοντες που εμποδίζουν τη μεταρρύθμιση από πλευράς γιατρών. O πρώτος είναι εγγενής της ανθρώπινης φύσης, είναι η δυσκολία της αλλαγής και η δύναμη της συνήθειας, που είναι πάρα πολύ μεγάλη. Ο δεύτερος είναι ότι το νέο μοντέλο χρειάζεται διαφορετικές δεξιότητες και θέλει μεγαλύτερη συμμετοχή από τον γιατρό, γνωσιακή και πρακτική. Θα επικαλεστώ ένα μεγάλο μεταρρυθμιστή, τον Φράνκο Μπαζάλια, που έλεγε πως “όταν ο ασθενής είναι καθηλωμένος ο γιατρός είναι σπίτι του, όταν ο ασθενής είναι λυμένος ο γιατρός πρέπει να δουλέψει”» σημειώνει στο News247 o κύριος Θεοδωράκης και προσθέτει. «Κατά τη διάρκεια της θητείας μου με κατηγόρησαν επειδή έκανα έφοδο και βρήκα 13 άτομα να απουσιάζουν εν ώρα εφημερίας. Κατά την διάρκεια της πυρκαγιάς στο 7ο με τους τρεις νεκρούς, το φθινόπωρο του 2015, μετά την απόλυσή μου, τα πορίσματα δείχνουν ότι ιατρικό και νοσηλευτικό προσωπικό έλειπαν από τη θέση τους. Είναι σαφές ότι όλοι πληρώνονται αλλά κάποιοι κάνουν την δουλειά τους καλύτερα από κάποιους άλλους. Σε ένα κράτος όμως που δεν αξιολογείται κανένας για τίποτα έχουν όλοι την ίδια εξέλιξη, μια μέρα θα γίνει διευθυντής και αυτός που κάνει λιγότερο καλά τη δουλειά του. Όλα αυτά γυρίζουν πίσω στον ασθενή».

Επισημαίνω το επιχείρημα της ανεπάρκειας των εναλλακτικών εξω-νοσοκομειακών δομών. Πώς θα μπορούσε να κλείσει το ψυχιατρείο ως τις 10/12/2015 εφόσον το υπόλοιπο σύστημα δεν λειτουργεί; «Προσωπικά μελέτησα και επεσήμανα πόσες ψυχιατρικές κλινικές χρειαζόμαστε με μαθηματική ακρίβεια και πώς πρέπει να γίνει η τομεοποίηση στην Αττική. Δεν έκλεισα κανένα ψυχιατρείο πριν γίνουν αυτά τα βήματα».

Είναι διαφορετικό πράγμα να έχεις χρονοδιάγραμμα που δεν θα τηρηθεί ακριβώς και διαφορετικό πράγμα να μην έχεις καθόλου χρονοδιάγραμμα.

«Συμφωνώ ότι η χώρα μας έπρεπε να έχει αναπτύξει ολοκληρωμένο σύστημα πρωτοβάθμιας φροντίδας υγείας. Αν όμως ανοίξω  9 ψυχιατρικές κλινικές σε γενικά νοσοκομεία, δεν χρειάζονται τα 9 ΨΤΕ στο Δαφνί. Οι ξενώνες και τα οικοτροφεία του μπορούν να “δορυφοροποιηθούν” σε ένα νοσοκομείο που είναι κοντά τους ή σε ένα κέντρο ψυχικής υγείας».

Ζητώ τη γνώμη του για τους χρόνιους ασθενείς; Τι θα γίνει με αυτούς εφόσον δεν υπάρχουν κατάλληλες δομές για να τους απορροφήσουν; «Τι σημαίνει δεν υπάρχουν δομές; Οι χρόνιοι ασθενείς είναι πλέον λίγοι, μιλάμε για περίπου 250 άτομα σε όλη την Ελλάδα όταν πριν 20 χρόνια ήταν 5000. Τόσο δύσκολο είναι να φτιαχτεί ένα οικοτροφείο αυξημένης φροντίδας ή ένα ψυχoιατροδικαστικό τμήμα για τους ασθενείς του άρθρου 69; Το σύστημα υγείας στην Ελλάδα, χωρίς τη φαρμακευτική δαπάνη, κοστίζει 450 εκατομμύρια. Ένα οικοτροφείο ακόμα και σε ΜΚΟ να το δώσεις κοστίζει 550 χιλιάδες το χρόνο. Τι είναι 550 χιλιάδες στα 450 εκατομμύρια. Έστω ότι χρειάζονται 15 οικοτροφεία, δηλαδή 7,5 εκατομμύρια, είναι το 0,15%. Το Δαφνί έχει 25 εκατομμύρια προϋπολογισμό το χρόνο» τονίζει ο κύριος Θεοδωράκης και διερωτάται:

Είναι 7,5 εκατομμύρια σοβαρό ποσό για να μην ολοκληρώνεται η αποασυλοποίηση; Κατά τη γνώμη μου δεν θέλουν να προχωρήσει, γιατί αυτό θα συμβολίσει το οριστικό κλείσιμο των ψυχιατρείων.

Το ΨΝΑ, είναι το μόνο ψυχιατρικό νοσοκομείο που αναρτά αναλυτικά όλα τα στοιχεία και τους δείκτες λειτουργίας του. Και αυτό είναι το πιο σημαντικό πράγμα που θεωρεί πως πέτυχε ο Παύλος Θεοδωράκης τον ενάμιση χρόνο που ήταν στο Δαφνί. «Κατάφερα να αποκωδικοποιήσω το χάος, να αποτυπώσω σε μια σελίδα Α4, η οποία είναι προσβάσιμη σε όλους. Πόσοι ασθενείς είναι οξέα περιστατικά, πόσοι είναι χρόνιοι, πόσοι νοσηλεύονται πάνω από 3 μήνες. Διότι το άσυλο έχει μηχανισμούς αναπαραγωγής, αυτό-τρέφεται. Για να μπορεί να υπάρχει αενάως, πρέπει να μπορεί να κρύβει αενάως τα βασικά του χαρακτηριστικά και την παραβίαση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων που είναι το χειρότερο πράγμα που συμβαίνει εκεί μέσα. Αν αποτυπωθούν τα χαρακτηριστικά του, μπορείς σιγά σιγά δουλεύοντας αυτά τα επιμέρους χαρακτηριστικά να τα καταλύσεις και άρα να καταλύσεις το οικοδόμημα που λέγεται άσυλο».

Στάση εργασίας στο «Δρομοκαϊτειο» και συγκέντρωση έξω από το υπουργείο Υγείας

από ertopen

Στάση εργασίας, από τις 7:00 έως τις 11:00 στο ΨΝΑ «Δρομοκαϊτειο», για την υποχρηματοδότηση και υποστελέχωση του ΕΣΥ, που σύμφωνα με το Σωματείο Εργαζομένων«οδηγεί το Δημόσιο Σύστημα Υγείας στην απαξίωση και τους ασθενείς στην αγκαλιά του ιδιωτικού τομέα».

Συγκέντρωση έξω από το υπουργείο Υγείας πραγματοποιούν οι εργαζόμενοι στο ΨΝΑ «Δρομοκαΐτειο», διαμαρτυρόμενοι για την υποχρηματοδότηση και υποστελέχωση του ΕΣΥ, που, σύμφωνα με το Σωματείο Εργαζομένωνν «οδηγεί το Δημόσιο Σύστημα Υγείας στην απαξίωση και τους ασθενείς στην αγκαλιά του ιδιωτικού τομέα».

Σύμφωνα με το Σωματείο Εργαζομένων, το «Δρομοκαΐτειο», ένας από τους βασικούς πυλώνες της ψυχιατρικής φροντίδας στη χώρα, έχει λάβει «ψίχουλα από την κρατική χρηματοδότηση».

Συγκεκριμένα, για το πρώτο πεντάμηνο του 2016 χρηματοδοτήθηκε με 300.000 ευρώ, από το σύνολο της χρηματοδότησης, που ανέρχεται στα 4 εκατ. ευρώ.Αποτέλεσμα είναι «να αδυνατεί να εκπληρώσει τις συμβατικές του υποχρεώσεις σε προμηθευτές και εργαζόμενους».

Στο «Δρομοκαΐτειο» απασχολούνται 80 εργαζόμενοι στον τομέα καθαριότητας-φύλαξης και εστίασης, οι οποίοι, όπως αναφέρει το Σωματείο, «παραμένουν απλήρωτοι για πέντε μήνες, συνεχίζοντας, όμως, να προσφέρουν υψηλού επιπέδου υπηρεσίες».

Διπολισμός: 4 ενδείξεις που θέλουν προσοχή

απο enetpress.gr




Η διπολική διαταραχή, γνωστή και ως μανιοκαταθλιπτική διαταραχή, είναι ψυχική νόσος που χαρακτηρίζεται από ακραίες μεταπτώσεις της διάθεσης από την μανία στην κατάθλιψη, με «φυσιολογικά» ενδιάμεσα διαστήματα.

Πολλοί πάσχοντες από διπολική διαταραχή δεν το γνωρίζουν καν, ενώ λιγότεροι από το 50% παγκοσμίως μπορούν να διαγνωστούν και να αντιμετωπίσουν τα συμπτώματά τους, σύμφωνα με νέα έρευνα.

Η έρευνα, τα αποτελέσματα της οποίας δημοσιεύτηκαν στην επιθεώρηση «Αρχεία Γενικής Ψυχιατρικής» (AGP), μελέτησε περισσότερους από 61.000 ενήλικες σε 11 χώρες (ΗΠΑ, Μεξικό, Κίνα, Ιαπωνία, Βραζιλία, Κολομβία, Ινδία, Λίβανος, Βουλγαρία, Ρουμανία, και Νέα Ζηλανδία) και διαπίστωσε πως τα άτομα χαμηλότερου εισοδήματος δεν έχουν πρόσβαση σε θεραπευτική αγωγή σε ποσοστό που φτάνει μέχρι και το 25%.

 

Σε σύγκριση με τις άλλες 10 χώρες που μελετήθηκαν, οι Ηνωμένες Πολιτείες είχαν το υψηλότερο ποσοστό της διπολικής διαταραχής (4,4%), ενώ η Ινδία είχε το χαμηλότερο (0,1%). Συνολικά, περίπου 2,4% των ερωτηθέντων θα μπορούσαν να χαρακτηριστούν ως άτομα με διπολική διαταραχή.

Πολλοί άνθρωποι δεν κατανοούν πλήρως τη διπολική διαταραχή και τα συμπτώματά της, γεγονός που δεν επιτρέπει να οδηγηθούν σε σωστή διάγνωση και θεραπεία.
Υπάρχουν όμως ενδείξεις, οι οποίες μπορούν να υποψιάσουν:

Αλόγιστες δαπάνες
Εάν ένας φίλος σας πηγαίνει για ψώνια που δεν μπορεί να αντέξει οικονομικά, θα πρέπει να τον προσέχετε. Ένα πρόσωπο σε μανιακή φάση διπολικής διαταραχής είναι πιο πιθανό να πάρει ένα μεγάλο ρίσκο, όπως οι αλόγιστες δαπάνες.

Υπερ-σεξουαλικότητα
Η ξαφνική σεξουαλική έξαρση ενός ατόμου που αρχίζει να μιλάει μανιωδώς για σεξ ή αναζητά ευκαιριακούς εραστές, αποτελούν ενδείξεις μανίας.

Κατάχρηση αλκοόλ ή ναρκωτικών
Μέχρι και το 60% των ατόμων με διπολική διαταραχή κάνουν κατάχρηση αλκοόλ ή ναρκωτικών σε κάποια φάση της ζωής τους. Τα κατασταλτικά, όπως το αλκοόλ ή τα παυσίπονα, μπορεί να στείλουν ένα άτομο κατ' ευθείαν στη μανιοκατάθλιψη, ενώ τα διεγερτικά, όπως η κοκαΐνη, μπορεί να έχουν το αντίθετο αποτέλεσμα.



Παράκαμψη του ύπνου
Η πολύ μικρή ανάγκη για ύπνο αποτελεί ένα ακόμη σημάδι πως το άτομο μπορεί να έχει ένα μανιακό επεισόδιο.

Η σοβαρότητα των συμπτωμάτων της διπολικής διαταραχής μπορεί να διαφέρει από άτομο σε άτομο. Μερικοί ασθενείς βιώνουν την «υπομανία», μια μορφή διπολικής διαταραχής κατά την οποία τα συμπτώματα είναι πιο ήπια από το συνηθισμένο.

Έξω από το υπουργείο Υγείας οι εργαζόμενοι στο Δρομοκαΐτειο

από tvxs

Συγκέντρωση έξω από το υπουργείο Υγείας πραγματοποιούν οι εργαζόμενοι στο ΨΝΑ «Δρομοκαΐτειο», διαμαρτυρόμενοι για την υποχρηματοδότηση και υποστελέχωση του ΕΣΥ, που, όπως υποστηρίζουν «οδηγεί το Δημόσιο Σύστημα Υγείας στην απαξίωση και τους ασθενείς στην αγκαλιά του ιδιωτικού τομέα».
Σύμφωνα με το Σωματείο Εργαζομένων, το «Δρομοκαΐτειο», ένας από τους βασικούς πυλώνες της ψυχιατρικής φροντίδας στη χώρα, έχει λάβει «ψίχουλα από την κρατική χρηματοδότηση».

Συγκεκριμένα, για το πρώτο πεντάμηνο του 2016 χρηματοδοτήθηκε με 300.000 ευρώ, από το σύνολο της χρηματοδότησης, που ανέρχεται στα 4 εκατ. ευρώ. Αποτέλεσμα είναι «να αδυνατεί να εκπληρώσει τις συμβατικές του υποχρεώσεις σε προμηθευτές και εργαζόμενους».

Στο «Δρομοκαΐτειο» απασχολούνται 80 εργαζόμενοι στον τομέα καθαριότητας-φύλαξης και εστίασης, οι οποίοι, όπως αναφέρει το Σωματείο, «παραμένουν απλήρωτοι για πέντε μήνες, συνεχίζοντας, όμως, να προσφέρουν υψηλού επιπέδου υπηρεσίες».

Το 50% των ασθενών που παίρνουν αντικαταθλιπτικά δεν πάσχουν από κατάθλιψη

από huffingtonpost

Εκατομμύρια άνθρωποι παίρνουν αντικαταθλιπτικά φάρμακα προκειμένου να αντιμετωπίσουν την κατάθλιψη, αλλά νέα έρευνα αποκαλύπτει ότι πολλοί γιατροί συνταγογραφούν αντικαταθλιπτικά φάρμακα σε περιπτώσεις που δεν υπάρχει αντίστοιχει διάγνωση.

Στην έρευνα που δημοσιεύτηκε πριν από μερικές μέρες στο επιστημονικό περιοδικό JAMA (The Journal of American Medical Association), οι επιστήμονες εξέτασαν ιατρικούς φακέλους 10 ετών για συνταγογραφήσεις αντικαταθλιπτικών. Αφού μελέτησαν πάνω από 100.000 συνταγογραφήσεις για αντικαταθλιπτικά που είχαν δοθεί από 160 γιατρούς σε 20.000, διαπίστωσαν ότι σχεδόν το 50% από τις περιπτώσεις δεν αφορούσαν κατάθλιψη, αλλά κάποια άλλη διαταραχή, όπως άγχος, αϋπνία, πόνος, Διαταραχής Ελλειμματικής Προσοχής, ακόμα και βουλιμία.

«Είναι ένα ενδιαφέρον φαινόμενο», ανέφερε η συγγραφέας της έρευνας Jenna Wong. «Υπήρχε η υποψία στην επιστημονική κοινότητα ότι υπάρχουν γιατροί που συνταγογραφούν αντικαταθλιπτικά για άλλο λόγο πέρα από την κατάθλιψη», συμπληρώνει.

Όπως αναγράφει το Time, τα ευρήματα της έρευνας είναι ιδιαίτερα σημαντικά, αφού εγείρουν πολλά ερωτήματα. Αρχικά, οι ερευνητές δεν γνωρίζουν αν η αύξηση στις συνταγογραφήσεις αντιπροσωπεύουν και αύξηση εμφάνισης κατάθλιψης, αφού συχνά δίνονται και για άλλους λόγους. Επιπλέον, η Wong πιστεύει ότι πολλές φορές τα φάρμακα αυτά δίνονται χωρίς να υπάρχει επιστημονική βάση.

Οι επιστήμονες της έρευνας δεν εξέτασαν τον λόγο που οι γιατροί «έγραφαν» αντικαταθλιπτικά, αλλά υποπτεύονται ότι μπορεί να ήταν η έσχατη λύση.