Κλείσιμο ψυχιατρείων: Δεν μετακομίζεις χιλιάδες ψυχές σε ράντζα

από tvxs

Για το επικείμενο κλείσιμο των τριών ψυχιατρικών ιδρυμάτων σε Αθήνα και Θεσσαλονίκη, τις συνέπειες που θα προκαλέσει στους ασθενείς αλλά και στο υπερφορτωμένο δημόσιο σύστημα υγείας μιλά στο tvxs.gr, ο Χρήστος Μαντάς (*), βουλευτής Ιωαννίνων και Λέκτορας Ψυχιατρικής στην Ιατρική Σχολή του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων. Της Μαρίας Αγγελοπούλου

Λουκέτο αναμένεται να μπει εντός του 2015 στα τρία μεγαλύτερα ψυχιατρικά ιδρύματα της χώρας. Χιλιάδες ασθενείς που αυτή τη στιγμή βρίσκονται στις κλινικές, προορίζονται να μεταβούν στα Γενικά Νοσοκομεία. Πως θα επηρεάσει αυτό τους ψυχικά ασθενείς;

Μια σχετικά πρόσφατη συμφωνία της Ελληνικής Κυβέρνησης με την ευρωπαϊκή επιτροπή (το λεγόμενο σύμφωνο Andor-Λυκουρέντζου) πράγματι προβλέπει, ανάμεσα στα άλλα, και το «κλείσιμο» των τριών μεγάλων ειδικών ψυχιατρικών Νοσοκομείων (ΨΝΑ - Δαφνί, Δρομοκαΐτειο, Ψυχιατρικό Νοσοκομείο Θες/νίκης). Ωστόσο η διαδικασία της αποϊδρυματοποίησης, για την οποία υπάρχει και Ελληνική και διεθνής εμπειρία, οφείλει να είναι μια πολύ προσεκτική παρέμβαση, που να εξασφαλίζει τη συνέχεια στη φροντίδα των ασθενών και βεβαίως να είναι εξατομικευμένη με βάση τις ανάγκες τους. Δεν μπορεί να είναι μια απλή μετακόμιση-μεταφορά και μάλιστα χωρίς επαρκή προετοιμασία,  κάποιων ασθενών σε ψυχιατρικά τμήματα γενικών Νοσοκομείων.

Επιπλέον ένα «κλείσιμο» των ειδικών ψυχιατρικών νοσοκομείων, οφείλει να έχει συγκεκριμένο σχεδιασμό: α) για το πως θα αντιμετωπισθούν ανάγκες που καλύπτουν αυτές οι δομές από ολόκληρη ουσιαστικά τη χώρα. β) για το πως θα λειτουργήσει η ψυχιατρική εφημερία ιδιαίτερα στην Αττική. γ) για το πως θα λειτουργήσει ένα δίκτυο δομών, κυρίως δομών στη κοινότητα. Χρειάζεται να τονισθεί ιδιαίτερα ότι το δίκτυο πρέπει να έχει την ευθύνη για ένα συγκεκριμένο πληθυσμό, δηλ.  να είναι όπως λέμε τομεοποιημένο. Για όλα τα παραπάνω μέχρι τώρα δεν έχει δημοσιοποιηθεί κάποιο συγκεκριμένο σχέδιο. Αντίθετα η τομεοποίηση είναι στα χαρτιά, οι κοινοτικές δομές που έπρεπε να γίνουν π.χ. ΚΨΥ (κέντρα Ψυχικής Υγείας) έχουν καθυστερήσει δραματικά, τα τμήματα στα γενικά Νοσοκομεία έχουν συνεχώς ράντζα και το ίδιο καταγράφεται και στα ειδικά ψυχιατρικά Νοσοκομεία ιδίως της Αττικής.

Επιπλέον η δραματική υποστελέχωση έχει φτάσει πια σε επίπεδα που αν δεν γίνει κάτι, πράγματι απειλείται η λειτουργία του Δημόσιου συστήματος ψυχικής υγείας. Σε αυτές τις συνθήκες όλοι είναι αναστατωμένοι και κυρίως οι ασθενείς, για τους οποίους επαναλαμβάνω ότι χρειάζεται να υπάρξει ειδική προετοιμασία με την ευθύνη της θεραπευτικής ομάδας.

Μπορούν τα γενικά νοσοκομεία να καλύψουν τις ανάγκες των ασθενών αυτών σε αριθμητικό και επιστημονικό επίπεδο;

Είναι δύσκολο να απαντηθεί αυτό το ερώτημα μονοσήμαντα. Οι ανάγκες π.χ. σε νοσηλεία είναι ένας παράγοντας που μπορεί να μεταβάλλεται, σε σχέση με το τι δίκτυο κοινοτικών δομών ψυχικής υγείας διαθέτεις και πως λειτουργεί. Σήμερα έχουμε συγκεκριμένα προβλήματα που πρέπει να συνυπολογίσουμε. Χιλιάδες νοσηλευόμενους σε ιδιωτικές κλινικές (πάνω από 4 χιλ.), πολύ υψηλό ποσοστό ασθενών που νοσηλεύονται μετά από εισαγγελική παραγγελία (ίσως και 50% ενώ σε ευρωπαϊκό επίπεδο έχουμε ποσοστά της τάξης του 8-10%). Συνεπώς είναι προφανές ότι ο δημόσιος τομέας ψυχικής υγείας δεν καλύπτει σήμερα τις ανάγκες νοσηλείας των ενηλίκων- στα παιδιά και τους εφήβους τα πράγματα είναι ακόμη πιο δύσκολα-και επιπλέον όπως είπα και πριν είναι υποστελεχωμένος. Αν αυτή η κατάσταση συνεχισθεί, αν οι ανεπάρκειες του δημόσιου τομέα μεγεθυνθούν,  ο δρόμος για περαιτέρω εμπορευματοποίηση-ιδιωτικοποίηση και των υπηρεσιών ψυχικής υγείας ανοίγει διάπλατα και ταυτόχρονα μεγάλα κομμάτια του πληθυσμού που δεν θα έχουν την οικονομική δυνατότητα θα γνωρίσουν το σκληρό πρόσωπο του αποκλεισμού.

Επανερχόμενος στο ερώτημά σας και για να απαντήσω και στα δύο σκέλη του, θα έλεγα ότι θα έπρεπε να γνωρίζαμε πόσες π.χ.  κλίνες προβλέπεται να αναπτυχθούν στα τμήματα γενικών νοσοκομείων μέχρι τον Ιούνη του 2015. Επιπλέον ποια θα είναι η σύνθεση του προσωπικού καθώς και ποιες κοινοτικές δομές θα αναπτυχθούν κλπ. Με βάση τα σημερινά δεδομένα εκτιμώ ότι θα έχουμε πρόβλημα και σε αριθμητικό επίπεδο και βεβαίως και σε επιστημονικό με την έννοια όχι της επάρκειας του επιστημονικού προσωπικού ξεχωριστά-ατομικά, αλλά της επάρκειας σε σύνθεση και στελέχωση της θεραπευτικής ομάδας.

Θέλω όμως και κάτι να προσθέσω που το θεωρώ σημαντικό. Η εγκατάσταση και η λειτουργία ενός ψυχιατρικού τμήματος σε Γενικό Νοσοκομείο (έχω προσωπική εμπειρία σε αυτό) απαιτεί σημαντική δουλειά από την πλευρά της ομάδας ψυχικής υγείας και στη φάση της προετοιμασίας δηλ. πριν την ανάπτυξη του τμήματος αλλά και στη συνέχεια, ώστε πράγματι η λειτουργία του να ενσωματωθεί ουσιαστικά στη λειτουργία ολόκληρου του Νοσοκομείου.

Σε άλλα κράτη που εφαρμόστηκε αντίστοιχη πολιτική, ψυχικά ασθενείς βρέθηκαν στο δρόμο να κοιμούνται σε παγκάκια και πάρκα. Τι πρέπει να γίνει ώστε να μη δούμε το ίδιο φαινόμενο και στην Ελλάδα;

Υπάρχει πράγματι αυτή η εμπειρία, ιδιαίτερα από τις ΗΠΑ, και όχι μόνο,  όταν χωρίς να υπάρχουν εναλλακτικές δομές, χωρίς προετοιμασία προχώρησε το «κλείσιμο» ειδικών ψυχιατρικών νοσοκομείων και οι ασθενείς πέθαιναν κάτω από τις γέφυρες. Στην Ελλάδα που διέρχεται εκτός των άλλων μια πολυεπίπεδη και πολύχρονη κρίση, χρειάζεται αυξημένη προσπάθεια ώστε να μην προστεθούν στους χιλιάδες αστέγους - που πολλοί από αυτούς έχουμε ενδείξεις ότι πάσχουν από σοβαρά ψυχικά νοσήματα - και άλλοι άστεγοι ψυχικά ασθενείς. Για να γίνει αυτό όμως χρειάζεται μια εντελώς διαφορετική πολιτική και για να το πω με δυο λόγια χρειάζεται επαρκές δίκτυο δομών ψυχικής υγείας, με συγκεκριμένη περιοχή ευθύνης δηλ. τομεοποίηση και βεβαίως επαρκής στελέχωση. Φοβάμαι ότι είμαστε ακόμη μακριά από αυτές τις αναγκαίες προϋποθέσεις.

Ένα άλλο ζήτημα που τίθεται είναι τι θα συμβεί με το προσωπικό των ιδρυμάτων που θα κλείσουν. Υπάρχει πρόβλεψη να απορροφηθούν σε άλλες θέσεις εργασίας;

Μέχρι τώρα φαίνεται να έχει εξασφαλισθεί, κυρίως εξ αιτίας της αγωνιστικής στάσης των εργαζομένων στα ψυχιατρικά νοσοκομεία, η δέσμευση της κυβέρνησης ότι δεν θα υπάρξουν διαθεσιμότητες και απολύσεις στο χώρο της Ψ.Υ.  Μάλιστα η αρμόδια υφυπουργός η κ. Παπακώστα φαίνεται να ζητά πάνω από χίλιες θέσεις για τον τομέα της ψυχικής υγείας, χωρίς βεβαίως να γνωρίζουμε, πότε και αν θα γίνουν προσλήψεις, με τι σχέση εργασίας κλπ.  Μέχρι τώρα ακούμε ότι το προσωπικό θα απορροφηθεί στις νέες δομές, όμως ήδη έχουμε την «εξαφάνιση» των οδηγών από το ΨΝΑ, με λειτουργικές συνέπειες καθημερινές. Νομίζω ότι είναι λογικό να ανησυχούμε και όλοι ανησυχούν , με αυτά που βλέπουμε να γίνονται στον δημόσιο τομέα και με την διαδικασία της λεγόμενης αξιολόγησης που είναι σε εξέλιξη και αφορά βεβαίως ολόκληρο τον δημόσιο τομέα.

Οι εργαζόμενοι των ψυχιατρικών ιδρυμάτων καταγγέλλουν ότι πίσω από το λουκέτο κρύβεται η απόφαση να παραχωρηθούν οι εγκαταστάσεις στο ΤΑΙΠΕΔ. Γνωρίζετε να υπάρχει τέτοιος σχεδιασμός; Κι αν ναι πως το σχολιάζετε;

Αυτό που γνωρίζω είναι ότι «φιλέτα» του πρώην ψυχιατρικού νοσοκομείου Κέρκυρας, έχουν περάσει στο ΤΑΙΠΕΔ. Ανησυχούμε λοιπόν όπως και οι εργαζόμενοι, παρά τις διαβεβαιώσεις της κ. Παπακώστα, που δηλώνει ότι αυτός ο χώρος θα γίνει... «πάρκο υγείας». Όταν υπάρχουν 400 στρέμματα, σε έναν τέτοιο χώρο ποιος μας διαβεβαιώνει ότι τα «κοράκια» του ΤΑΙΠΕΔ σε μια επόμενη φάση δεν θα επιπέσουν;  Ελπίζουμε και παλεύουμε μέχρι τότε να έχει ανατραπεί αυτή η πολιτική. Επιπλέον  και οι Δήμοι της περιοχής, Χαϊδάρι και Αιγάλεω, που συμπαρατάσσονται στον αγώνα των εργαζομένων και οι κάτοικοι ολόκληρης της ευρύτερης περιοχής, νομίζω ότι έχουν την δύναμη να αποτρέψουν τέτοιες εξελίξεις.

Ποιο θα έπρεπε να είναι κατά τη δική σας άποψη το επόμενο βήμα για την Ψυχιατρική Μεταρρύθμιση στην Ελλάδα;

Χρειάζεται μια σύνθετη στρατηγική στοχευμένων ενεργειών ώστε να ανταποκριθούμε στις αυξημένες ανάγκες για δημόσιες δωρεάν ποιοτικές υπηρεσίες ψυχικής υγείας, σε μια φάση μακροχρόνιας κρίσης, με χαρακτηριστικά και ανθρωπιστικής κρίσης. Χρειάζεται ένα σύστημα κοινοτικά προσανατολισμένο και με περιοχές ευθύνης, με τομείς δηλ. και ταυτόχρονα μια ολιστική προσέγγιση του ψυχικά πάσχοντα. Αυτά σημαίνουν δημιουργία υπηρεσιών κυρίως στη κοινότητα, που έχουν δραματικά καθυστερήσει, δημιουργία ψυχιατρικών τμημάτων στα γενικά νοσοκομεία με κατάλληλους χώρους, σε κατάλληλους χρόνους και επαρκή στελέχωση, επιπλέον δε χρειάζεται επειγόντως δημιουργία υπηρεσιών για παιδιά και εφήβους όπου έχουμε μεγάλες ελλείψεις και βεβαίως αλλαγή στον τρόπο άσκησης της ψυχιατρικής φροντίδας. Το τελευταίο είναι μια μακρόχρονη διαδικασία.

Θέλω να σημειώσω ότι δεν είναι μόνο προτάσεις του ΣΥΡΙΖΑ αυτές, που πολύ συνοπτικά σημείωσα, καθώς  και οι ομάδες αξιολόγησης του προγράμματος ψυχιατρικής μεταρρύθμισης, που χρηματοδοτείται σε μεγάλο βαθμό και θα συνεχίσει μέχρι το 2015 από Ευρωπαϊκούς πόρους, προς μια τέτοια κατεύθυνση προσανατολίζονται. Είναι φανερό ότι βασικό εμπόδιο για να κινηθούν τα πράγματα σε μια τέτοια κατεύθυνση, είναι οι νεοφιλελεύθερες επιλογές της λιτότητας και τα μνημόνια, καθώς και το ιδεολογικό δόγμα των νεοφιλελευθέρων περί «ατομικής ευθύνης» και στα ζητήματα υγείας και ψυχικής υγείας.

Εμείς έχουμε μια ριζικά διαφορετική προσέγγιση και επιδιώκουμε με την πολιτική μας να θέσουμε το ουσιαστικό πλαίσιο των προβλημάτων. Επιδιώκουμε και αγωνιζόμαστε ώστε όλοι να έχουν πρόσβαση στις δημόσιες δωρεάν υπηρεσίες ψυχικής υγείας και να έχουν το δικαίωμα σε μια επαρκή ψυχιατρική φροντίδα. Να σταματήσουν φαινόμενα που πυκνώνουν, ασθενείς να λαμβάνουν π.χ. κάθε τρεις μέρες την φαρμακευτική αγωγή γιατί δεν έχουν τη δυνατότητα να την αγοράσουν. Σε αυτά τα πλαίσια είναι φανερό ότι είναι αναγκαία η αναδιαπραγμάτευση του σχετικού συμφώνου (Andor- Λυκουρέντζου) ώστε να υπάρξουν ριζικές αλλαγές και στα χρονοδιαγράμματα και στους στόχους και στη χρηματοδότηση, η οποία πρέπει να κατευθυνθεί βασικά στις δημόσιες δομές ψυχικής υγείας.

Συνοπτικά λοιπόν και κλείνοντας, το πρώτο βήμα είναι η ουσιαστική τομεοποίηση, το δεύτερο είναι η ανάπτυξη υπηρεσιών στην κοινότητα  π.χ. Κ.Ψ.Υ. (κέντρο ψυχικής υγείας),  που για μας αποτελεί τον πυρήνα του δικτύου των υπηρεσιών, το τρίτο είναι η ανάπτυξη ψυχιατρικών τμημάτων στα γενικά Νοσοκομεία σε κατάλληλους χώρους, που να διασφαλίζουν και την ασφαλή νοσηλεία των οξέων περιστατικών και το τέταρτο βήμα είναι η γρήγορη ανάπτυξη υπηρεσιών για παιδιά και εφήβους. Όλα τα παραπάνω χρειάζονται χρηματοδότηση και προτεραιότητες για την κάθε περιοχή και επαρκή στελέχωση. Τέλος, χρειάζονται την ενεργό συμμετοχή, όχι μόνο των ψυχικά πασχόντων, των οικογενειών τους και των επαγγελματιών ψυχικής υγείας, αλλά ολόκληρης της κοινωνίας.

(*) Ο Χρήστος Μαντάς είναι ένας από τους 29 βουλευτές του ΣΥΡΙΖΑ που  κατέθεσαν πρόσφατα σχετική ερώτηση πρoς την πολιτική ηγεσία του Υπουργείου Υγείας για το ζήτημα των ψυχιατρείων

Το λουκέτο στα δημόσια ψυχιατρεία εκπονήθηκε από την ΕΕ πριν τα μνημόνια

από 902.gr

Το σχέδιο, που εξελίσσεται σήμερα και προαλείφεται το κλείσιμο των τριών ψυχιατρείων τον Ιούνη του 2015 εκπονήθηκε μετά το 1999 -τότε που δεν υπήρχαν μνημόνια στην Ελλάδα. Είναι ενταγμένο στο σχεδιασμό - και την προώθηση- αυτών που το ΚΚΕ ονομάζει καπιταλιστικές αναδιαρθρώσεις στην οικονομία, στην κοινωνία και στην υγεία για να υπηρετήσουν -όπως σε όλους τους τομείς της ζωής του ανθρώπου- την ανταγωνιστικότητα και την ενίσχυση της επιχειρηματικής δράσης.

Τα παραπάνω τόνισε χτες ο Γιώργος Νάνος, υπεύθυνος του Τμήματος Υγείας-Πρόνοιας της ΚΕ του ΚΚΕ στη διάρκεια συνέντευξης Τύπου του Ενιαίου Συλλόγου Εργαζομένων στο Ψυχιατρικό Νοσοκομείο Αττικής (ΨΝΑ), όπου μετείχαν και τοποθετήθηκαν εκπρόσωποι κομμάτων, συνδικάτων και φορέων της περιοχής. «Το ΚΚΕ, τόνισε ο Γ. Νάνος, λέει "Οχι" στην κατάργηση των ειδικών νοσοκομείων όπως τα ψυχιατρεία. Και το "Οχι" αυτό δεν αποτελεί επιστροφή στην προηγούμενη κατάσταση. Είναι στοιχείο της πάλης για ένα αποκλειστικά δημόσιο σύστημα υγείας με κατάργηση κάθε επιχειρηματικής δράσης και παροχής απολύτως δωρεών υπηρεσιών σε όλο τον πληθυσμό με χρηματοδότηση αποκλειστικά απ' τον κρατικό προϋπολογισμό. Σ' αυτό το σύστημα βασικός πυρήνας θα είναι η πρόληψη, η οποία μπορεί να γίνει απ' τα Κέντρα Ψυχικής Υγείας, ως οργανικά τμήματα των Κέντρων Υγείας, που θα είναι πλήρως στελεχωμένα με το απαραίτητο προσωπικό».

Ο Γ. Νάνος θύμισε ότι το ΚΚΕ «κατηγορήθηκε για αυτή τη θέση γιατί ήταν συνώνυμη της υποστήριξης των ασύλων» καθώς εκφράστηκε κατά αυτού του τύπου της «ψυχιατρικής μεταρρύθμισης» απ' την αρχή. «Μπορεί κανείς σήμερα σήμερα να επικαλείται την Ευρωπαϊκή Ενωση (ΕΕ) -να βάλει δηλαδή το λύκο να φυλάξει τα πρόβατα- για να εφαρμοστούν σωστά οι κατευθύνσεις και να βρεθούν συνολικά λύσεις στα προβλήματα της υγείας και ειδικότερα στην ψυχική υγείας;» αναρωτήθηκε ο Γ. Νάνος για να τονίσει: «Δεν μπορείς να "αγοράζεις" επιλεκτικά τους νόμους της ΕΕ. Θα αγοράσεις την τσάντα με το περιεχόμενο. Θα "αγοράσεις" τη μεταρρύθμιση της ΕΕ με τις ΜΚΟ, με τη μείωση των δημόσιων δαπανών και την ταυτόχρονη αύξηση των ιδιωτικών δαπανών για την υγεία. Για να γίνει αυτή η μεταρρύθμιση ο γιατρός και ο εργαζόμενος αλλά και ο ασθενής πρέπει να είναι πιο φτηνοί. Η μεταρρύθμιση δεν απέτυχε. Πέτυχε και μάλιστα με πολύ καλά αποτελέσματα αφού αυτοί ήταν οι σκοποί για την εφαρμογή της».

Απ' τα στοιχεία που παρέθεσαν οι εργαζόμενοι (δείτε εδώ όσα είπε ο Σταύρος Καλαρίτης, μέλος του ΔΣ του Σωματείου) και οι γιατροί του ΨΝΑ προκύπτει ότι η κάλυψη των κλινών του ψυχιατρείου είναι 123%. Δηλαδή σε μόνιμη βάση υπάρχουν 23 ράντζα. Απ' τους 3.554 εξετασθέντες το 2013, το 54% ήταν με εισαγγελική παραγγελία, και απ' αυτούς οι 2.555 μπήκαν για νοσηλεία. Μόνο στα Εξωτερικά Ιατρεία προσήλθαν 26.000 άρρωστοι και στα Κέντρα Ψυχικής Υγείας (ΚΨΥ) 13.000 άρρωστοι. Σύμφωνα με τη μαρτυρία υπεύθυνης του ΚΨΥ Περιστερίου η αναμονή για ραντεβού έχει ξεπεράσει τους δύο μήνες. Στην περιοχή έχουν ξεφυτρώσει σα μανιτάρια οι ιδιωτικές υπηρεσίες υγείας οι υπηρεσίες για αυτιστικά παιδιά φτάνουν τα 1.000 ευρώ το μήνα απ' τα οποία η οικογένεια εισπράττει 250 ευρώ. Συγκλονιστική ήταν η μαρτυρία ασθενούς από ένα οικοτροφείο στον Ασπρόπυργο -που ανήκει στο ΨΝΑ. «Εκεί βρήκα τον εαυτό μου και κατάφερα να είμαι αυτή τη στιγμή στην πρώτη τάξη του Λυκείου. Με ποιο δικαίωμα θέλουν να βάλουν λουκέτο στο ΨΝΑ;» αναρωτήθηκε.

Στην παρέμβασή του ο νεοκλεγείς δήμαρχος Χαϊδαρίου Μιχάλης Σελέκος (δείτε εδώ το video) αναφέρθηκε στις πληροφορίες που δημοσιεύονται και αναφέρουν πως η κυβέρνηση θα διαπραγματευτεί με το Δήμο για την αξιοποίηση του χώρου μετά το κλείσιμο του ΨΝΑ. «Χτύπησαν λάθος πόρτα. Η νέα δημοτική αρχή θα είναι στο πλευρό των εργαζομένων να μην κλείσει το ΨΝΑ. Ξέρουμε τα σχέδιά τους. Ο αγώνας με τη συμπαράταξη του κόσμου μπορεί να είναι νικηφόρος».

Υπέρ της «αποασυλοποίησης των ψυχιατρείων υπό όρους» τάχτηκε η βουλευτής του ΣΥΡΙΖΑ Βασιλική Κατριβάνου, υιοθετώντας δηλαδή τον κεντρικό πυρήνα της πολιτικής της ΕΕ. Ο εκπρόσωπος των Ανεξάρτητων Ελλήνων τάχτηκε υπέρ της αποασυλοποίησης με τη διατήρηση των ψυχιατρείων ως διευρυμένων οργανισμών. Ο εκπρόσωπος της ΔΗΜΑΡ Γιώργος Μπουλμπασάκος τάχτηκε υπέρ της «συνέχισης και ολοκλήρωσης της ψυχιατρικής μεταρρύθμισης» υποστηρίζοντας όμως ταυτόχρονα, οτι πρέπει να αποτραπεί το κλείσιμο των τριών ψυχιατρείων γιατί «δεν έχουν δημιουργηθεί οι απαραίτητες δομές για τη συνέχιση της αγωγής των ασθενών».

Οι εργαζόμενοι του ΨΝΑ κάνουν γενική συνέλευση την Παρασκευή για να αποφασίσουν για τη στάση ενόψει των αποφάσεων της κυβέρνησης.

Ψυχιατρική μεταρρύθμιση στην Ελλάδα του Κάιν και του Τιτανικού

απο tvxs

Το πρώτο μέρος της σκιαγράφησης του Στέλιου Στυλιανίδη για την ψυχιατρική μεταρρύθμιση στην Ελλάδα της Μεταπολίτευσης τελείωνε με την παρατήρηση ότι οι όποιες αλλαγές επιβλήθηκαν «από έξω» (Ε.Ο.Κ., διεθνής κατακραυγή του σκανδάλου της Λέρου, διεθνή ΜΜΕ) με τη συνδρομή ενός μικρού αριθμού επαγγελματιών ψυχικής υγείας, που χρησιμοποίησαν το «έξω» για να ασκήσουν πίεση στο εσωτερικό. Οι σημαντικές αλλαγές που έγιναν δεν ήταν το αποτέλεσμα ενός αυθεντικού, μαζικού κοινωνικού κινήματος, που θα έθετε σαν στόχο την αλλαγή του ασυλικού και βιο-ιατρικού παραδείγματος, όπως και της ριζικής αλλαγής του κοινωνικού αποκλεισμού και στιγματισμού των ψυχικά ασθενών. Στο σημερινό δεύτερο μέρος εξετάζονται οι αλλαγές που έγιναν και η σημερινή κατάσταση.

Πολιτικό και Κοινωνικό Πλαίσιο

Ποια είναι όμως τα χαρακτηριστικά και τα δεδομένα της οικονομικής, κοινωνικής, πολιτικής και πολιτισμικής συγκυρίας σήμερα στην χώρα μας; Σε ποιο πλαίσιο εγκαλούμαστε να εφαρμόσουμε τις αρχές, την μεθοδολογία και τις τεκμηριωμένες γνώσεις και εμπειρίες που μας προτείνουν οι πιλοτικές εμπειρίες ψυχιατρικής μεταρρύθμισης του εξωτερικού και οι καλές πρακτικές, εμπλουτίζοντας ουσιαστικά τις προηγούμενες προτάσεις και δράσεις για την ολοκλήρωση της αποκαλούμενης ψυχιατρικής μεταρρύθμισης;

Πολύ σχηματικά, η ελληνική «ιδιαιτερότητα» χαρακτηρίζεται από μια βαθειά και εκτεταμένη – τόσο ποσοτικά όσο και ποιοτικά – πολιτική και πολιτιστική καθυστέρηση της χώρας σε σύγκριση με οποιαδήποτε άλλη, στον αποκαλούμενο αναπτυγμένο κόσμο. Η ελληνική κοινωνία, μετά την σύντομη διάψευση των οραμάτων για αλλαγή της αρχής της μεταπολίτευσης, κινήθηκε και κινείται μεταξύ μιας ουτοπίας της λογικής και του ορθού λόγου και μίας κυρίαρχης κουλτούρας κυνισμού, διαπλοκής, διαφθοράς και απάτης. Το άρρητο κοινωνικό συμβόλαιο που επικράτησε ήταν αυτό μιας σχεδόν καθολικής κοινωνικής συνενοχής ιδιωτικού πλουτισμού με κάθε μέσο, σε βάρος του δημοσίου συμφέροντος.

Το «νομιμοποιητικό» όχημα της γενικευμένης αυτής ανομίας συγκροτήθηκε σταδιακά και συνεκτικά μέσα από αυτό που αποκαλούμε την «as if» (δήθεν) λειτουργία της ελληνικής κοινωνίας, όπου μέσα από ένα κομματικο-πελατειακό και πρωθυπουργικό σύστημα, όλοι δήθεν υπερασπίζονται το δημόσιο συμφέρον μέσα από δαιδαλώδεις γραφειοκρατικές διαδικασίες, ενώ στην πράξη το αντιστρατεύονται . Οι συντεχνίες, συμπεριλαμβανομένης της ιατρικής και ψυχιατρικής, βρίσκονται  και δρουν πέρα και πάνω από όποιο πολιτικό σχέδιο και στρατηγική εκσυγχρονισμού και ανάπτυξης, συμβάλλοντας και ανατροφοδοτώντας έτσι τον φαύλο κύκλο της υπανάπτυξης, της κατοχύρωσης των όποιων κεκτημένων κάθε κοινωνικής ομάδας εις βάρος των άλλων, επιβάλλοντας έτσι ένα ιδιότυπο κοινωνικό δαρβινισμό.

Είναι ενδιαφέρον να σημειωθεί ότι η δυσλειτουργία και καχεξία των θεσμών επηρέασε και τον χαρακτήρα των πιλοτικών εμπειριών της ψυχιατρικής μεταρρύθμισης στην χώρα μας, στον βαθμό που από την γέννησή τους απέκτησαν έναν προσωποπαγή χαρακτήρα, σχετιζόμενο με τις ιδιαιτερότητες του κάθε ηγέτη. Μια τέτοια «ναρκισσιστική» λειτουργία των νέων αυτών θεσμών απομακρύνονταν από την συλλογική αναπαραγωγή ενός εναλλακτικού-δημοκρατικού μοντέλου στον χώρο της ψυχικής υγείας.

Συνοψίζοντας τα ανωτέρω, θα λέγαμε ότι η σύγχρονη Ελληνική κοινωνία πάσχει πολύ περισσότερο από  πολιτιστικό και πολιτικό, παρά από οικονομικό έλλειμμα. Το «ανάδελφο» μεταπολιτευτικό κατασκεύασμά μας υποφέρει από ευδιάκριτα –ακόμα και στα μάτια ενός μη ειδικού- σύνδρομα: το «σύνδρομο του Κάϊν» από την μία, στο βαθμό που οι αμέτρητες θεωρίες συνομωσίας και η οργανωμένη παρανοειδής ερμηνευτική στάση ατόμων και ομάδων διαβρώνει τον υγιή ψυχισμό και την δημιουργικότητα, αναπαράγει καθημερινά μια αδελφοκτόνο διάθεση και πρακτική φθόνου και καταστροφικότητας και κατακερματισμού σε όλο το κοινωνικό πεδίο. Για όλα τα δεινά φταίνε οι άλλοι, ποτέ εμείς. Το «σύνδρομο του Τιτανικού» από την άλλη, αφού «ιλαρώς διαπλέομεν ωκεανόν», αγνοώντας επιδεικτικά το εμφανισθέν ενώπιων μας παγόβουνο.

Το Επιχειρησιακό και Διοικητικό Μέρος της Ψυχιατρικής Μεταρρύθμισης

Το ελληνικό σύστημα υγειονομικής φροντίδας χαρακτηρίζεται από τη συνύπαρξη του (θεσμοθετημένου το 1983) Εθνικού Συστήματος Υγείας (ΕΣΥ), της υποχρεωτικής κοινωνικής ασφάλισης και ενός εθελοντικού ιδιωτικού συστήματος ασφάλισης υγείας. Προβλέπει καθολική κάλυψη στον πληθυσμό καθώς βασίζεται στις αρχές της ισότητας, των ίσων ευκαιριών πρόσβασης στις υπηρεσίες για όλους και στην κοινωνική συνοχή. Οι ιδιωτικές ψυχιατρικές κλινικές υπάγονται σε δύο διαφορετικούς νόμους, ανάλογα με το έτος ιδρύσεώς τους [ν.235/2000  (υπό αναστολή), ν.517/91], οι οποίοι προβλέπουν διαφορετικές προϋποθέσεις λειτουργίας, δημιουργώντας έτσι σοβαρό θεσμικό πρόβλημα.

Το σύστημα υγείας διέρχεται συνεχείς φάσεις μεταρρύθμισης, στο χώρο της Π.Φ.Υ., στους τομείς της περιφερειακής διοίκησης, στον τομέα της αποκέντρωσης, της οργάνωσης και χρηματοδότησης της νοσοκομειακής φροντίδας με επαναλαμβανόμενες αποτυχίες.

Η διαδικασία της Ψυχιατρικής Μεταρρύθμισης έλαβε επιχειρησιακή μορφή μέσω της εκπόνησης του προγράμματος «Ψυχαργώς» Ι και ΙΙ.  Σε αυτό το σημείο είναι σημαντικό να υπογραμμιστεί ότι, εκτός από λίγες περιπτώσεις (βλ. το Πρόγραμμα Άμεσης Υποστήριξης ΨΝΑ “Δρομοκαΐτειο” το 2000), η ίδρυση και η έναρξη λειτουργίας των μονάδων που προέβλεπαν τόσο ο κανονισμός 815/84 και οι επόμενοι, όσο το πρόγραμμα “Ψυχαργώς” χρηματοδοτήθηκαν σε ένα ποσοστό (έως 75% για το start up, δηλαδή τις υποδομές και τον εξοπλισμό καθώς και τα λειτουργικά έξοδα για ένα ή ενάμιση έτος) από την Ευρωπαϊκή Ένωση.

 Αυτό είχε ως συνέπεια, μεταξύ άλλων, να υπερέχει η δέσμευση για υλοποίηση έργων στο πλαίσιο της εφαρμογής των συμφωνημένων πρωτοκόλλων έτσι όπως αυτά έγιναν συγκεκριμένα σε διάφορα Επιχειρησιακά Προγράμματα (“Καταπολέμηση του αποκλεισμού από την αγορά εργασίας”, “Υγεία-Πρόνοια”) έναντι της ωριμότητας των stakeholders να υιοθετήσουν και να προωθήσουν τη μεταρρύθμιση. Μεταξύ άλλων, στα αποτελέσματα  θα μπορούσε να συμπεριληφθεί η ποιότητα των μονάδων που ιδρύθηκαν (υπό την πίεση της τήρησης χρονοδιαγραμμάτων) αλλά και η ευόδωση των αντιδράσεων που οδήγησαν στην αποτροπή ίδρυσής τους (π.χ. αντιδράσεις τοπικής κοινότητας στην εγκατάσταση των Οικοτροφείων ΨΚΑ).

Κομβικό ζήτημα στη νέα οργάνωση των υπηρεσιών θεωρήθηκε η ψήφιση του νόμου 2716/99 «Aνάπτυξη των υπηρεσιών ψυχικής υγείας και άλλες διατάξεις» όπως και η τομεοποίηση της χώρας και η συγκρότηση των Τομεακών Επιτροπών Ψυχικής Υγείας (Τ.Ε.Ψ.Υ.) που θα πρέπει να λειτουργούν σύμφωνα με όσα περιγράφονται στο νόμο. Αυτό που νομίζουμε πως χρειάζεται να επισημανθεί είναι ότι τόσο η ψήφιση του νόμου 2716/99 (για πρώτη φορά ψηφίζεται αυτοτελής νόμος για την ψυχική υγεία) όσο και η τομεοποίηση μαζί με τον ορισμό των ΤΕΨΥ/ΤΕΨΥΠΕ συνιστούσαν υποχρεώσεις της χώρας έναντι της Ευρωπαϊκής Ένωσης παρά αποτέλεσμα μείζονων εσωτερικών διεργασιών.

Πολλά άρθρα του νόμου 2071/92 αφορούν την υπεράσπιση των δικαιωμάτων των ψυχικά ασθενών και την εναρμόνιση του νομικού πλαισίου της ψυχιατρικής πρακτικής με τα σύγχρονα επιστημονικά επιτεύγματα και για τους λόγους αυτούς αποτελεί μία σημαντική αναφορά. Καθοριστικό ρόλο στη διαμόρφωση του νομικού και θεσμικού πλαισίου θα έχει ο νόμος 4074/12 που αποτελεί την κύρωση από πλευράς Ελλάδας της Σύμβασης για τα Δικαιώματα των Ατόμων με Αναπηρία και του Προαιρετικού Πρωτοκόλλου. Ο νόμος αυτός, που έχει αυξημένη ισχύ καθώς αποτελεί κύρωση διεθνούς σύμβασης, θα καθορίσει ζητήματα όπως η δυνατότητα στέρησης της ελευθερίας και άρα η ακούσια νοσηλεία ατόμων με αναπηρία, η συμμετοχή των ατόμων με αναπηρία στην λήψη αποφάσεων, η παρακολούθηση και δυνατότητα καταγγελίας παραβιάσεων των δικαιωμάτων ατόμων με ψυχική ή άλλη αναπηρία. Το ουσιαστικό πρόβλημα στην χώρα μας είναι το ότι δεν υπάρχει στην ουσία μηχανισμός παρακολούθησης και ελέγχου εφαρμογής των νόμων.

Από την έναρξη της μεταρρύθμισης μέχρι σήμερα έγιναν πολλές και σημαντικές αλλαγές που δεν πρέπει να υποβαθμισθούν.

Με το πέρας της φάσης Ψυχαργως Β, συγκροτήθηκε Ομάδα Εργασίας η οποία ανέλαβε την εκπόνηση του Εθνικού Σχεδίου Δράσης Ψυχαργως Γ (2011-2020) το οποίο επανατοποθετούσε το όραμα και το στρατηγικό σχεδιασμό της συνέχισης της Ψυχιατρικής Μεταρρύθμισης τόσο στους ενήλικες όσο και στα παιδιά και τους εφήβους. Ωστόσο, εν μέσω μνημονιακών πολιτικών ήταν αδύνατον να εκπονηθεί επιχειρησιακό σχέδιο αλλαγής των ελλειμμάτων και στρεβλώσεων της προηγουμένης περιόδου.

Η συστηματοποίηση της εξωτερικής αξιολόγησης του Δημοσίου Συστήματος Ψυχικής Υγείας ξεκινά με την Εκ των Υστέρων (ex post) Αξιολόγηση (2009 – 2010) η οποία συνεχίζει με την Αξιολόγηση (on going) κατά τη διάρκεια της εφαρμογής της Ψυχιατρικής Μεταρρύθμισης.

Ενδιαφέρον έχει ότι στις εισαγωγικές παρατηρήσεις της Έκθεσης Αξιολόγησης κατά την διάρκεια (on going) της εφαρμογής του Εθνικού Σχεδίου δράσης «ΨΥΧΑΡΓΩΣ» από το 2011 μέχρι το 2015 (2013) αναφέρεται: «Η κατάσταση είναι ίδια με αυτή που παρουσιάστηκε κατά την προηγούμενη αξιολογητική περίοδο (μέχρι 31/12/2011), καθώς διαφορές μικρής κλίμακας έχουν πραγματοποιηθεί, οι οποίες όμως δεν αποτελούν υλοποίηση συγκεκριμένου επιχειρησιακού σχεδιασμού και επίσης δεν έχουν επηρεάσει την εικόνα που παρουσιάζει το σύστημα παροχής υπηρεσιών ΨΥ».

Ενδεικτικά αναφέρουμε την παρακάτω SWOT analysis που δημοσιεύθηκε στην ανωτέρω Έκθεση:





Ο λόγος που έχει αναπτυχθεί από τους άμεσα εμπλεκόμενους σε όλη τη διαδρομή της μεταρρυθμιστικής προσπάθειας,  περιγράφεται σχηματικά σε τέσσερις άξονες:

Α) Ο τεχνοκρατικός λόγος που υποβαθμίζει την μεταρρυθμιστική προσπάθεια από σύνθετο επιστημονικό, κοινωνικό και οργανωσιακό θέμα σε ζήτημα καθαρά διαχειριστικό (λογική τρόικα και ΥΥΚΑ)

Β) Αυτός που εκφράζει το αυστηρό δύσκαμπτο βιοϊατρικό μοντέλο κυρίως συντηρητικής ιδεολογίας

Γ) Ο δογματικός αριστερός λόγος περί χειραφέτησης, χωρίς ουσιώδη επιστημονικά επιχειρήματα που καταλήγει στον μηδενισμό, π.χ. ή όλα ή τίποτα, όλες οι ΜΚΟ είναι φορείς ιδιωτικοποίησης, η Ευρωπαϊκή Ένωση δεν βοηθάει την μεταρρύθμιση, αλλά μόνο την εμπέδωση νεοφιλελεύθερων πολιτικών κοκ.

Δ) Ένας άλλος μεταρρυθμιστικός λόγος, που σχηματικά ανήκει στο χώρο της Αριστερής Σοσιαλοδημοκρατίας, ταυτίστηκε με το σύνολο του ανολοκλήρωτου μεταρρυθμιστικού εγχειρήματος στη χώρα.

Παράγοντες και Προϋποθέσεις για την οργάνωση Καλύτερων Υπηρεσιών Ψυχικής Υγείας

 Ο ολοκληρωτικός μετασχηματισμός του παραδοσιακού βιο-ιατρικού προτύπου περίθαλψης σε ένα πλήρες δίκτυο κοινοτικών υπηρεσιών ψυχικής υγείας είναι μια πολύπλοκη, ιστορικά και κοινωνικά καθοριζόμενη, διαδικασία, η έκβαση της οποίας καθορίζεται από πολλούς παράγοντες και παραμέτρους:

 Σ’ αυτούς περιλαμβάνονται η πολιτική βούληση, η ύπαρξη ενός εθνικού στρατηγικού σχεδίου που να επικαιροποιείται περιοδικά, η ανάδυση ενός οράματος αλλαγής και ενός κοινωνικού κινήματος που θα υπερβαίνει τις πολυάριθμες αντιστάσεις, η ορθολογική και αποτελεσματική διάθεση των χρηματοοικονομικών, υλικών και ανθρώπινων πόρων, η διαρκής παρακολούθηση, έλεγχος και αξιολόγηση της διαδικασίας.

Παράλληλα, δεν μπορούμε να αγνοούμε την αναγκαιότητα των ακόλουθων ενεργειών: της ανοικτής διαβούλευσης μεταξύ των εμπλεκομένων (όπως οι επαγγελματίες ψυχικής υγείας, οι σύλλογοι οικογενειών και χρηστών υπηρεσιών ψυχικής υγείας, η πολιτική ηγεσία των συναρμόδιων Υπουργείων, η Τοπική Αυτοδιοίκηση), της εγκαθίδρυσης μηχανισμών συνηγορίας υπέρ των δικαιωμάτων των ψυχικά πασχόντων, της ενδελεχούς έρευνας των αναγκών του γενικού πληθυσμού και της αξιολόγησης της λειτουργίας και των στόχων των υπηρεσιών, την δικτύωση των υπηρεσιών Πρωτοβάθμιας Φροντίδας Υγείας, των κοινωνικών υπηρεσιών και των υπηρεσιών ψυχικής υγείας.

Πέρα από τις ενέργειες σε πολιτικό και κοινωνικό επίπεδο, είναι ευθύνη των ειδικών ψυχικής υγείας να μεριμνήσουν για την δημιουργία, αξιολόγηση και διάδοση θεραπευτικών οδηγιών και πρωτοκόλλων, να ενεργοποιήσουν την ευρηματικότητα του συστήματος απέναντι σε νέες ανάγκες και αιτήματα, το συνδυασμό και την απαρτίωση στην καθημερινή πρακτική της πρόληψης, της θεραπείας, της φροντίδας και της αποκατάστασης.

Η Μετέωρη Ψυχιατρική Μεταρρύθμιση στην Ελλάδα  του σήμερα

Ας απαριθμήσουμε ενδεικτικά μια σειρά από ελλείψεις, αντιφάσεις και συνειδητές παλινωδίες του όλου ψυχιατρικού συστήματος απέναντι στην συνολική ανάγκη θέσπισης ορθολογικών κανόνων και διαδικασιών για την θετική έκβαση του μεταρρυθμιστικού εγχειρήματος.

Η κομματική και πελατειακή λογική και η επικρατούσα κουλτούρα άτυπων δικτύων διαφθοράς και διαπλοκής και των δυο κομμάτων εξουσίας προώθησαν λογικές ανορθολογικής διάθεσης πόρων χωρίς στόχευση. Αυτό είχε ως επακόλουθο μία σειρά αρνητικών επιδράσεων: ακύρωση στην πράξη της εξειδίκευσης και της συνεχούς εκπαίδευσης του αναγκαίου για τη μεταρρύθμιση ανθρώπινου δυναμικού, αντίσταση στη διάθεση επαρκών εθνικών πόρων (εκτός των χρηματοδοτήσεων από την Ε.Ε.), σχεδόν καθολική αντίσταση σε επιδημιολογικές μελέτες στο γενικό πληθυσμό  και μελέτες λειτουργίας και προσαρμογής των υπηρεσιών στις μεταβαλλόμενες ανάγκες ψυχικής υγείας του πληθυσμού, μη θέσπιση κατευθυντήριων οδηγιών για την εύρυθμη λειτουργία των υπηρεσιών και συνεπώς τη συστηματική παρακολούθηση και αξιολόγησή τους, αντίσταση στην προαγωγή σε κοινοτικό επίπεδο μιας κουλτούρας συνέργειας, δικτύωσης και συμπληρωματικότητας μεταξύ των φορέων.

Η πενταετία 2004-2009 κυριολεκτικά υπερέβη κάθε προσδοκία ανομίας, προχειρότητας και καταστροφικότητας των «μη ημέτερων» ομάδων και υπηρεσιών, σε βαθμό που προκάλεσε την παρέμβαση θεσμικών οργάνων όπως ο Συνήγορος του Πολίτη και βέβαια η Ευρωπαϊκή Επιτροπή.

Η ηθική και δεοντολογική βάση της επιχειρούμενης αλλαγής παρέμεινε για χρόνια σαθρή, στο βαθμό που οι όποιες επίσημες ετήσιες αναφορές των ανεξάρτητων αρχών προστασίας των δικαιωμάτων των ψυχικά πασχόντων παρέμειναν ανενεργές στα γραφειοκρατικά γρανάζια του Υπουργείου Υγείας.

Σημειωτέον ακόμα, ότι η συνηγορία και η ενδυνάμωση των οικογενειών και των χρηστών υπηρεσιών ψυχικής υγείας αποτελεί μάλλον μια περιθωριακή δράση για το σύνολο σχεδόν της επιστημονικής κοινότητας (χρησιμοποιείται μάλλον σαν «δημοκρατικό άλλοθι» παρά ως μια απαραίτητη ηθική και επιστημονική τεκμηρίωση της ψυχιατρικής πρακτικής). Σκανδαλώδης τέλος είναι αύξηση των ψυχιατρικών νοσηλειών με εισαγγελική εντολή, που ξεπερνά το 53% του συνόλου των εισαγωγών σε ψυχιατρικά τμήματα ή νοσοκομεία. Όλα αυτά τα δεδομένα συνθέτουν μια μάλλον γκρίζα εικόνα της εικοσάχρονης μετέωρης μεταρρύθμισης (1989-2010).

Είναι διεθνώς τεκμηριωμένο ότι οι επιπτώσεις της φτώχειας, της ανεργίας και του χαμηλού μορφωτικού επιπέδου αυξάνουν σημαντικά τη συχνότητα των ψυχικών διαταραχών. Ακόμα, διευρύνουν εντυπωσιακά το χάσμα μεταξύ επικράτησης και θεραπευόμενης επικράτησης των ψυχικών διαταραχών, ενώ παράλληλα επιβαρύνουν καθοριστικά τις εκβάσεις τους, μειώνουν την παραγωγικότητα και ενισχύουν τον φαύλο κύκλο του κοινωνικού αποκλεισμού (άστεγοι, παραβατικότητα, αύξηση χρήσης ουσιών, αποδόμηση κοινωνικών δικτύων, χαμηλή αυτοεκτίμηση μέσα από μακροχρόνια ανεργία και χρέη, απόσυρση-απόρριψη από την κοινωνία κ.λπ.).

 Ένα βασικό «παράδοξο» που παρατηρούμε, λοιπόν στην ελληνική κοινωνία, είναι ότι παρά τις ως άνω συνθήκες δημοσιονομικής, πολιτικής και κοινωνικής κρίσης που σχετίζονται άμεσα με τις ψυχικές διαταραχές, το κράτος πρόνοιας και μαζί με αυτό οι υπηρεσίες ψυχικής υγείας αποδομούνται σχεδόν πλήρως, με αυτονόητες συνέπειες στην όποια εναπομένουσα κοινωνική συνοχή.

Ζούμε δηλαδή την τραγωδία του αυτονόητου ανεστραμμένη: είναι άλλο πράγμα να επιβάλλονται, ακόμα και με σκληρό τρόπο, αναγκαίες μεταρρυθμίσεις για την ορθολογική λειτουργία της χώρας και των θεσμών της και εντελώς διαφορετικό πράγμα να επιβάλλεται η αποδόμηση του ήδη ευάλωτου κοινωνικού ιστού.

«Οι Προκλήσεις του Μέλλοντος μας»

Η αντιμετώπιση των χρονίων προβλήμάτων μας σαν κοινωνία, ιδιαίτερα εκείνων που χαρακτηρίζονται από μια διαγνωσμένη δομή παθογένειας και παράγουν προβλέψιμα καταστροφικά αποτελέσματα, δείχνει τη στάση μας απέναντι όχι μόνο στον Ενεστώτα αλλά και στον Μελλοντικό χρόνο. Όπως χαρακτηριστικά σημειώνει ο Χ.Τσούκας «Κατά πόσο θεωρούμε ότι μπορούμε να επηρεάσουμε το μέλλον σύμφωνα με τις αξίες μας, ή αντίθετα επικεντρώνουμε ευδαιμονιστική τις προσπάθειες μας  στην καιροσκοπική ικανοποίηση τρεχουσών αναγκών.» Η ανικανότητα μας ως οργανωμένη κοινωνία να δρούμε στρατηγικά περιορίζοντας τον αυθεντικό συντηρητισμό της διάχυτης καχυποψίας, θεωριών συνομωσίας, της υπερβολής και της σχηματικότητας, δίνει προβάδισμα στην ευδαιμονιστική – επιβιωτική αντίληψη της ζωής, Οι εκφάνσεις αυτής της κυρίαρχης αντίληψης της εδώ και τώρα ικανοποίησης των αναγκών και αιτημάτων μας κάνουν να παραιτούμαστε από το να επηρεάσουμε καθοριστικά το συλλογικό μας μέλλον. Οι συνδικαλιστικές γραφειοκρατίες θέλουν να μεγιστοποιήσουν τα οφέλη των συντεχνιών τους, οι πολιτικάντηδες να επανεκλεγούν, οι διαπλεκόμενοι επιχειρηματίες να αρμέξουν το κράτος.

Η πλήρης επικράτηση της νεοφιλελεύθερης ιδεολογίας των αγορών και των μνημονιακών πολιτικών, οδήγησε στην κατάρρευση του κοινωνικού κράτους, της δημόσιας υγείας και συνεπώς των σημαντικότερων επιτευγμάτων της ψυχιατρικής μεταρρύθμισης. Το ερώτημα που τίθεται στη σημερινή συγκυρία είναι επιτακτικό: Μπορούμε άραγε να αλλάξουμε;

Πώς μπορεί ένα σύγχρονο κράτος να ανταποκριθεί, σε συνθήκες παγκοσμιοποίησης των αγορών, στις τεράστιες ανάγκες και στα νέα αιτήματα υγείας, ψυχικής υγείας και κοινωνικής φροντίδας από νέες, κοινωνικά αποκλεισμένες κοινωνικές ομάδες, όταν η πολιτική του καθορίζεται από ένα εχθρικό νεοφιλελεύθερο πλαίσιο επιθετικής και άνομης επιχειρηματικότητας; Πώς μπορεί να στηριχθεί η συνέχιση και ενδυνάμωση της καταρρέουσας ψυχιατρικής μεταρρύθμισης και η ολιστική αντιμετώπιση των αναγκών των ατόμων με σοβαρές ψυχικές διαταραχές; Ιδίως όταν δεν ενισχύονται πολιτικά και οικονομικά καινοτόμες εμπειρίες κοινωνικής επιχειρηματικότητας, πιλοτικές καλές πρακτικές με θετικό πρόσημο κόστους/αποτελεσματικότητας σε σχέση με την κοινωνική επανένταξη ευπαθών ομάδων πληθυσμού;

Πώς μπορεί να κινητοποιηθεί ένα  νέο πολύτιμο κοινωνικό και πολιτιστικό κεφάλαιο της χώρας μέσα από ένα διογκούμενο κενό καταναλωτισμό, κυριαρχίας του κέρδους μέσα από άκρατο ανταγωνισμό, εγωισμό, ατομικισμό, ανομία, αλλοτρίωση συνειδήσεων για διασφάλιση μιας ρευστής και ανασφαλούς θέσης εργασίας, μπροστά στον παραλυτικό φόβο μιας απειλητικής μακροχρόνιας ανεργίας;

Είναι προφανές ότι κάθε μεταρρυθμιστική απόπειρα στην χώρα μας, συμπεριλαμβανομένης  και της ψυχικής υγείας, περνά μέσα από μια βασανιστική διαδικασία κριτικού προσανατολισμού, αναστοχασμού της πραγματικότητας τόσο σε ατομικό όσο σε συλλογικό επίπεδο, μέσα από την ανάδυση ενός  οράματος, μιας «συγκεκριμένης ουτοπίας», ικανής να δημιουργήσει μια νέα αφήγηση, να δίνει την αίσθηση ότι μπορούμε να ορίσουμε ξανά τις τύχες μας, να αναδύσει νέα νοήματα, να προσφέρει ένα συνεκτικό πλαίσιο σκέψης και επένδυσης στην ελπίδα.

Ως επαγγελματίες ψυχικής υγείας, είναι σημαντικό να υπερβούμε την παραλυτική εσωστρέφειά μας, αποτέλεσμα πολλαπλών ματαιώσεων και συσσωρευμένης απογοήτευσης για το μετέωρο βήμα της αποκαλούμενης «μεταρρύθμισης». Ακόμα, πρέπει να δούμε την ευρωπαϊκή πραγματικότητα και τους θεσμούς της όχι μόνο ως πηγή χρηματοδότησης και υποκατάστασης του φθαρμένου ελληνικού κράτους, αλλά ως πεδίο προκλήσεων, ανταλλαγών, τεχνογνωσίας.

 Οφείλουμε να δημιουργήσουμε ένα κοινό όραμα αλλαγής σε μια Ευρώπη κοινωνικής αλληλεγγύης και συνοχής. Είναι σημαντικό επίσης, να μη σκεφτόμαστε μονοδιάστατα το πρόβλημα της δημόσιας ψυχικής υγείας με όρους διεκδίκησης και καταγγελίας του αναξιόπιστου κράτους, αλλά ΚΑΙ να προωθούμε νέου τύπου συνέργειες, καινοτομίες, δικτύωση με φορείς και άτομα που δεν ανήκουν μόνο στον κλειστό χώρο της  ψυχικής υγείας.

Πρέπει να αξιοποιήσουμε αυτό που αποκαλούμε ρουτίνα της κλινικής πρακτικής, επανάληψη, επαγγελματική εξουθένωση του προσωπικού των μονάδων ψυχικής υγείας, μέσα από νέες ιδέες και γνώσεις σε αυτό πού ορίζει ο μεγάλος κριτικός της τέχνης Arthur Danto ως «μεταμόρφωση του κοινότοπου». Μπορούμε να περάσουμε στη συλλογική διεκδίκηση, και με άλλες κοινωνικές και πολιτικές δυνάμεις, στην πραγμάτωση ενός νέου κοινωνικού κράτους που να δημιουργεί ένα πλαίσιο για ανάπτυξη ίσων δυνατοτήτων και ευκαιριών σε όλους τους πολίτες, στον εξορθολογισμό, την εξυγίανση και την ποιοτική αναβάθμιση των υφισταμένων υπηρεσιών, τη σύνδεση ανάπτυξης μιας νέας δομής κοινωνικού κράτους με την εκπαίδευση, την αξιολόγηση, την  στοχευμένη λειτουργία, την  οικονομική ανάπτυξη, την αναγκαία αλλαγή της πολιτικής και θεσμικής διαδικασίας.

*Στέλιος Στυλιανίδης, Καθηγητής Κοινωνικής Ψυχιατρικής Παντείου Πανεπιστημίου, Ψυχίατρος – Ψυχαναλυτής, Επιστημονικός Διευθυντής της Μ.Κ.Ο. Ε.Π.Α.Ψ.Υ. 

Λουκέτο στα ψυχιατρικά ιδρύματα της χώρας

από tvxs

Ψυχιατρική απορρύθμιση



Λουκέτο θα μπει τις επόμενες ημέρες σε μεγάλα ψυχιατρικά ιδρύματα της χώρας. Σύμφωνα, με την Αυγή, θα κλείσουν οι πόρτες σε Δαφνί, Δρομοκαΐτειο και Ψυχιατρείο Θεσσαλονίκης. Περίπου 1.300 ψυχικά ασθενείς οι οποίοι νοσηλεύονται μόνο σε Δαφνί και Δρομοκαϊτειο και 4.500 πάσχοντες που επισκέπτονται τακτικά τα ιδρύματα, προορίζονται για Γενικά Νοσοκομεία, στα οποία η κατάσταση είναι ήδη φρικτά επιβαρημένη από ελλείψεις σε υλικά και προσωπικό και εξυπηρετούν χιλιάδες ασθενείς.

Σε συνέντευξη Τύπου που παραχώρησαν σήμερα οι εργαζόμενοι σε Δαφνί και Δρομοκαΐτειο, κατηγόρησαν την κυβέρνηση ότι θέλει να αποποιηθεί των ευθυνών της και προανήγγειλαν μπαράζ κινητοποιήσεων. Συγκεκριμένες αποφάσεις θα ληφθούν ΑΎΡΙΟ από τις γενικές συνελεύσεις.

Σύμφωνα με τους εργαζόμενους, μέχρι στιγμής η αναζήτηση χώρων στα Γενικά Νοσοκομεία από το υπουργείο Υγείας, έχει καταλήξει σε κλινικές του Θριασίου και του Ευαγγελισμού, με δυναμική 20 κλινών και με 40 ράντζα, όταν μόνο στα δύο μεγάλα ψυχιατρικά νοσοκομεία της Αθήνας νοσηλεύονται ήδη 1.300 ασθενείς. Την ίδια ώρα το Δαφνί διαθέτει 9 ψυχιατρικές κλινικές και το Δρομοκαϊτειο 6.

Οι εργαζόμενοι κατήγγειλαν ότι πίσω από τη σπουδή της κυβέρνησης για λουκέτο στα δύο ψυχιατρικά νοσοκομεία είναι η απόφασή της να παραχωρήσει 400 στρέμματα στο ΤΑΙΠΕΔ. Υπογράμμισαν, δε, ότι «δεν πρόκειται για ψυχιατρική μεταρρύθμιση, αλλά για απορρύθμιση με μνημονιακή επιταγή».

Από την πλευρά τους οι ενώσεις των νοσοκομειακών γιατρών, ΕΙΝΑΠ και ΠΟΕΔΗΝ, τονίζουν ότι δεν υπάρχουν κατάλληλοι και επαρκείς χώροι για να στεγαστούν οι ψυχικά πάσχοντες στα γενικά νοσοκομεία.

Ερώτηση από το ΣΥΡΙΖΑ

Ερώτηση κατέθεσαν σήμερα, 7/8/2014, 29 βουλευτές του ΣΥΡΙΖΑ σχετικά με το επιχειρούμενο κλείσιμο των τριών Ψυχιατρικών Νοσοκομείων. Επίσης, κατατέθηκε Αίτηση Κατάθεσης Εγγράφων για την επιπρόσθετη επιχορήγηση 30 εκατομμυρίων που ζήτησε η Υφυπουργός Υγείας από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή για την οποία όπως τονίζεται «δεν έχει λάβει καμία απάντηση».

Το κόμμα της αξιωματικής αντιπολίτευσης καταγγέλλει ότι η υφ. Υγείας, Κατερίνα Παπακώστα και ο Διοικητής του Ψυχιατρικού Νοσοκομείου Αθηνών, Π. Θεοδωράκης, υποστηρίζουν ότι η Ψυχιατρική Μεταρρύθμιση στην Ελλάδα προχωρά με γρήγορους ρυθμούς και κάνουν λόγω για μετασχηματισμό των τριών Ψυχιατρείων έως το τέλος του 2015 χωρίς να έχουν ανακοινώσει κανένα μέτρο προς αυτή την κατεύθυνση. «Με λίγα λόγια δεν μπορούμε να μιλάμε για μετασχηματισμό των ψυχιατρείων στο πλαίσιο της ψυχιατρικής μεταρρύθμισης, αλλά για βίαιο διαμελισμό στο πλαίσιο της απορρύθμισης που επιδιώκει η κυβέρνηση στο χώρο της υγείας» τονίζει ο ΣΥΡΙΖΑ.

Σε κινητοποιήσεις προσανατολίζονται οι εργαζόμενοι του "Δαφνιού" - Κατά της κατάργησης των ψυχιατρείων του ΕΣΥ ΣΥΡΙΖΑ, ΚΚΕ, ΔΗΜΑΡ και ΑΝΕΛ

από ygeia360

Σε γενική συνέλευση, η οποία θα πραγματοποιηθεί την Παρασκευή 8 Αυγούστου, θα αποφασίσουν οι εργαζόμενοι του ψυχιατρικού νοσοκομείου Αττικής (ΨΝΑ - "Δαφνί") τους τρόπους με τους οποίους θα απαντήσουν στις πρωτοβουλίες της πολιτικής ηγεσίας του υπουργείου Υγείας για την επιτάχυνση της ψυχιατρικής μεταρρύθμισης και της αποασυλοποίησης των ψυχικώς πασχόντων.

Τα μέλη του Δ.Σ. του σωματείου των εργαζομένων του ΨΝΑ - "Δαφνί" παραχώρησαν το μεσημέρι της Πέμπτης 7 Αυγούστου συνέντευξη Τύπου, κατά τη διάρκεια της οποίας δήλωσαν την αντίθεσή τους στην κατάργηση των τριών ψυχιατρείων του ΕΣΥ της χώρας. Στο πλευρό τους οι εργαζόμενοι του "Δαφνιού" είχαν βουλευτές και εκπροσώπους του ΣΥΡΙΖΑ, του ΚΚΕ, της Δημοκρατικής Αριστεράς και των Ανεξαρτήτων Ελλήνων, καθώς και δημάρχους και δημοτικούς συμβούλους της περιοχής.

Το σύνλο των εκπροσώπων των πολιτικών κομμάτων, από τον ΣΥΡΙΖΑ και το ΚΚΕ μέχρι τους ΑΝΕΛ και τη ΔΗΜΑΡ, εξέφρασαν την αντίθεσή τους στην κατάργηση των ψυχιατρείων του ΕΣΥ, με την εκπρόσωπο του ΣΥΡΙΖΑ Βασιλική Κατριβάνου να κάνει χαρακτηριστικάλόγο για "αποασυλοποίηση, αλλά υπό όρους", και υπογράμμισαν ότι αυτό που χρειάζεται η χώρα και οι πολίτες τα ψυχιατρεία να παραμείνουν δημόσιες οντότητες και να μην σπεύσει η κυβέρνηση να απαλλάξει το δημόσιο από τις αναγκαίες για την λειτουργία της Ψυχικής Υγείας δομές.

Την ίδια στιγμή, βουλευτές του ΣΥΡΙΖΑ έφεραν το θέμα της οριστικής κατάργησης των τριών ψυχιατρείων του ΕΣΥ στην Βουλή,με ερώτησή τους προς τον υπουργό Υγείας Μάκη Βορίδη. 

Αντίσταση στη διάλυση της ψυχικής υγείας

από ΕΡΤ



Ο Ενιαίος Σύλλογος Εργαζομένων διοργανώνει συνέντευξη τύπου την Πέμπτη 07/08/2014 στις 11:00 π.μ., στην αίθουσα πολλαπλών χρήσεων στο Ψυχιατρικό Νοσοκομείο Αττικής  σχετικά με το προγραμματισμένο κλείσιμο του  Νοσοκομείου. 

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΗΣ ΣΥΣΠΕΙΡΩΣΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΗ:ΟΧΙ ΣΤΟ ΝΕΟΦΙΛΕΛΕΥΘΕΡΟ ΚΛΕΙΣΙΜΟ ΤΩΝ ΨΥΧΙΑΤΡΕΙΩΝ / ΑΝΤΙΣΤΑΣΗ ΣΤΗ ΔΙΑΛΥΣΗ ΤΗΣ ΨΥΧΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΣΤΗΝ ΕΞΟΝΤΩΣΗ ΤΩΝ ΨΥΧΙΚΑ ΠΑΣΧΟΝΤΩΝ

από ΕΕΚ(Εργατικό επαναστατικό κόμμα)

Ηταν πέρσι τον Αύγουστο, μέσα στο κατακαλόκαιρο, που η τότε υφυπουργός Υγείας Ζ. Μακρή ανακοίνωσε το κλείσιμο των τριών  ψυχιατρείων «μέσα σε δυο χρόνια», σε εφαρμογή του συμφώνου Αντόρ-Λυκουρέντζου. «Όχι  βιαστικά, αλλά γρήγορα», δήλωνε τότε η υφυπουργός και ζητούσε οι διοικήσεις των ψυχιατρείων να δηλώσουν, «εντός δέκα ημερών», σε ποιές δομές θα μεταφέρονταν  οι ασθενείς  χρόνιας παραμονής, έτσι ώστε να έχουν φύγει μέχρι το τέλος του 2013 και μετά ν΄ ακολουθήσει η μεταφορά των κλινικών στα γενικά νοσοκομεία και η ίδρυση δικαστικού ψυχιατρείου. Εκανε, μάλιστα, και επίσκεψη μέσα στο ΨΝΑ τη στιγμή που όλοι οι αρμόδιοι απουσίαζαν. 
Φέτος, και πάλι μέσα στο κατακαλόκαιρο, το ίδιο σκηνικό : η νέα υφυπουργός Κ. Παπακώστα, αναμασώντας την ίδια μαγνητοταινία που υπαγόρευσε ο ίδιος, όπως και πέρσι, εκφωνητής, αφού ανακοίνωσε το,  «μέσα σ΄ ένα χρόνο», πλέον, κλείσιμο των ψυχιατρείων και τις σχετικές ενέργειες που θα γίνουν, βρήκε και πάλι εύσχημη αφορμή (το 18 Ανω, του οποίου την συρρίκνωση/συγχώνευση επίσης προετοιμάζει)και υποδοχή  προκειμένου να επαναλάβει το σχέδιο του κλεισίματος και να σπείρει εφησυχασμό στο προσωπικό του ΨΝΑ ως προς το εργασιακό του μέλλον. 
Εχουμε επανειλημμένα τονίσει ότι το σχέδιο του κλεισίματος των τριών ψυχιατρείων δεν έχει καμιά σχέση με την ψυχιατρική μεταρρύθμιση, αλλά, σε διαμετρικά αντίθετη κατεύθυνση με αυτήν, συνιστά ψυχιατρική απορρύθμιση και μνημονιακή επιταγή. 
Και όσο λιγότερος  χρόνος απομένει μέχρι την καταληκτική ημερομηνία, κατά την οποία δεν θα πρέπει να υπάρχει οργανισμός του ΨΝΑ, τόσο πιο βιαστικές και καταστροφικές ενέργειες μας περιμένουν από τη μεριά της τροϊκάνικης κυβέρνησης και των εντεταλμένων απανταχού Διοικητών της, προκειμένου να φανούν συνεπείς στις εντολές που έχουν πάρει και υλοποιούν. 
Ξεκίνησαν, το 2011, με το «Σχέδιο για την Αναθεώρηση του Ψυχαργώς» της γνωστής «επιτροπής των σοφών» του Λοβέρδου. Τα περιεχόμενα αυτού του Σχεδίου, που το ονόμασαν, αρχικά, σχέδιο «έκτακτης ανάγκης» (δηλαδή, προσαρμογής στο μνημόνιο) και το οποίο βασίζεται σε μιαν οικονομίστικη λογική «αποδοτικότητας και αποτελεσματικότητας» και, φυσικά, ιδιωτικοποίησης, συγκεκριμενοποιήθηκαν, για το ΨΝΑ, από την Δ/νση της Ιατρικής Υπηρεσίας, το 2013, όταν για πρώτη φορά μπήκαν συγκεκριμένοι στόχοι για μη ύπαρξη προϋπολογισμού του ΨΝΑ ως το καλοκαίρι του 2015. Καθώς κυλούσε  χρόνος και το σχέδιο φαινόταν, πρακτικά, ακατόρθωτο, χρειάζονταν, όλο και πιο πολύ, το κατάλληλο εκτελεστικό «εργαλείο», το συνδυασμό, δηλαδή, της νεοφιλελεύθερης λογικής με μιαν άκρως αυταρχική διαχείριση και με προκάλυμμα έναν καταιγισμό από «μεταρρυθμιστικές φράσεις» να συνοδεύουν αυτή την εργώδη δολοφονία της Ψυχικής Υγείας, που βιώνουν οι χρήστες των υπηρεσιών, οι οικογένειές τους, οι εργαζόμενοι στο χώρο και όλη η κοινωνία.
Ο τωρινός Διοικητής του ΨΝΑ ήταν στο γραφείο της υφυπουργού Φ. Σκοπούλη και «αυτοδιοριζόταν» Εκπρόσωπος της Ελλάδας στον ΠΟΥ, όταν υπογράφτηκε το σύμφωνο Λυκουρέντζου -Αντόρ. Εν συνεχεία, συμμετείχε ενεργά, υπό τον Αδωνι, στη διάλυση ακόμα και των τελευταίων ερειπίων στην Πρωτοβάθμια Φροντίδα Υγείας που κατέλειπε ο  Λοβέρδος,  γεννώντας το ΠΕΔΥ και αναμένοντας με αγωνία την ανάληψη της θέσης που θα του επέτρεπε να βάλει σε εφαρμογή τον νεοφιλελεύθερο Αρμαγεδώνα, στου οποίου την προετοιμασία είχε παίξει πρωταγωνιστικό ρόλο: της θέσης του Διοικητή του ΨΝΑ. 
Και είδαμε μια «μεταρρύθμιση από τα πάνω», χωρίς καμιά ενεργό συμμετοχή των «από 
κάτω», που απλώς έτρεχαν να εκτελέσουν εντολές,  έντρομοι για την επιβολή κυρώσεων. Αυτό, από μόνο του, είναι ο ορισμός της αντιμεταρρύθμισης. Με τις ΜΚΟ συστρατευμένες, κάτω από τον εκβιασμό της συνέχισης/διακοπής της χρηματοδότησης, να σπεύδουν να πάρουν ασθενείς από το γηροψυχιατρικό του ΨΝΑ - όπως πάντα, φυσικά, τους πιο «λειτουργικούς».(Πιο πριν, η εντολή ήταν για το «άδειασμα» των τμημάτων χρονίων του Δρομοκαϊτείου). 
Χωρίς να εγκαθιδρύονται, κατ΄ ουδένα τρόπο, διαδικασίες αποιδρυματοποίησης, ψυχοκοινωνικής αποκατάστασης και μετάβασης στην κοινότητα, με ταυτόχρονο τον μετασχηματισμό του θεσμού, έφυγαν βιαστικά περίπου 30 υπερήλικες. Πέντε πήγαν σε δομές εκτός Αθήνας (Κόρινθο, Τρίκαλα, Κέρκυρα), όπου υπήρχε πρόσφορη κενή θέση, χωρίς να λαμβάνεται καθόλου υπόψιν ο τόπος καταγωγής, το όποιο συγγενικό περιβάλλον, η όποια σχέση είχαν αναπτύξει όλα τα χρόνια, ακόμα και ζώντας μέσα στο άσυλο. Για τους λάτρεις του «βρετανικού μοντέλου» (όπως, και στο βαθμό, που το κατάλαβαν) ήταν σαν από ένα ψυχιατρείο στο Λονδίνο, επειδή δεν θα βρίσκονταν θέσεις εκεί, να στέλνονταν άνθρωποι σε δομές στο Μπίρμινχαμ, στη Γλασκώβη, ή ακόμα και στο Μπέλφαστ…. 
Τώρα, η φούρια των τελευταίων μηνών για «άδειασμα», φαίνεται να αντικαθίσταται από   μια νέα φούρια, αυτή των λόγων, που προετοιμάζουν την επόμενη και ανοιχτά καταστροφική φάση:
Σε μια βδομάδα, είπαν, θα ξέρουμε αυτό που «δεν μάθαμε» για πολλά χρόνια : σε ποια γενικά νοσοκομεία θα μεταφερθούν οι ψυχιατρικές κλινικές  των τριών ψυχιατρείων. Είναι σαφές ότι δεν υπάρχουν κατάλληλοι και επαρκείς χώροι και πολύ περισσότερο ότι αυτοί δεν μπορούν να δημιουργηθούν σε λίγους μήνες. Είναι, ωστόσο, σκανδαλώδες αυτό που διαχέεται «ανεπίσημα» ότι κάποιες από τις κλινικές θα μεταφερθούν σε γενικά νοσοκομεία όπου ήδη υπάρχει ψυχιατρική κλινική!!!
Είναι, επίσης, σκανδαλώδες ότι το πλάνο της μεταφοράς συνίσταται στην περαιτέρω μείωση των ψυχιατρικών κλινών, στη βάση του ευφυολογήματος του Διοικητή του ΨΝΑ ότι, αφού κάποιοι ασθενείς  έχουν μείνει για μεγάλο χρονικό διάστημα στα τμήματα εισαγωγών (ΨΤΕ) και θα πρέπει να μεταφερθούν σε στεγαστικές δομές, τότε οι κλίνες «οξέων» που χρειάζονται, είναι αυτές που μένουν αν αφαιρέσουμε τους «χρόνιους» που νοσηλεύονται στα ΨΤΕ (τους ασθενείς του άρθρου 69 και τους λεγόμενους νεο- χρόνιους). 
Οι υπολογισμοί είναι για 12-15 κλίνες (που θα μεταβούν στο γενικό νοσοκομείο) από 27 ανά τμήμα που έχει, πχ, το ΨΝΑ. Και αυτό τη στιγμή που τεκμηριωμένες προσεγγίσεις υπολογίζουν ότι στην Ελλάδα χρειάζονται, για μιαν αξιοπρεπή ψυχιατρική φροντίδα, τουλάχιστον 400 ψυχιατρικές κλίνες επιπλέον αυτών που υπάρχουν. Αλλωστε, είναι γνωστό ότι η μεταφορά των ψυχιατρικών κλινικών στο γενικό νοσοκομείο δεν σημαίνει, καθαυτή, «ψυχιατρική μεταρρύθμιση», καθώς είναι γνωστό ότι οι μηχανικές καθηλώσεις, οι κλειδωμένες πόρτες και τα ράντζα εκεί  συχνά υπερτερούν αυτών στο ψυχιατρείο. 
Με την δραστική συρρίκνωση των κλινών που προωθούν, δημιουργούν τους όρους για το ακόμα πιο «γρήγορο εξιτήριο» και το πέταγμα των ασθενών στο δρόμο. Κι΄ αυτό τη στιγμή που δεν υπάρχουν παρά ελάχιστες και άκρως υποστελεχωμένες κοινοτικές υπηρεσίες, ενώ το νέο σχέδιο δηλώνει ευθαρσώς ότι «τέρμα και τα Κέντρα Ψυχικής Υγείας», ακόμα και ως λεκτική πομφόλυγα, όπως μέχρι τώρα, ότι δήθεν «κάποτε, θα γίνουν». Τώρα, σύμφωνα με όσα ο Διοικητής του ΨΝΑ υπαγόρευσε στην «Καθημερινή», ακόμα και τα Κέντρα Ψυχικής Υγείας (ΚΨΥ) είναι  προβληματικά γιατί «οι άνθρωποι αποφεύγουν να πηγαίνουν σ΄ αυτά επειδή φοβούνται τον στιγματισμό από την κοινωνία»!!! Γι΄ αυτό, ως «κοινοτική υπηρεσία» θα ονομάζουν, χωρίς καμιά συστολή από εδώ και πέρα, αυτό που ετοίμαζαν από την εποχή του Αβραμόπουλου ως υπουργού Υγείας (με υπεύθυνη, τότε, για την Ψυχική Υγεία την κ. Τροχάνη), την κατάργηση, δηλαδή, των ΚΨΥ και την αντικατάστασή τους από τον ψυχίατρο του ΠΕΔΥ : αυτή είναι η «μετα(απο)ρρύθμιση» που προωθούν. 
Να σημειώσουμε εδώ, για την λογική ανθρώπων που λειτουργούν αποκλειστικά σε επίπεδο 
αριθμών, αλλά μαγειρεύοντάς τους κατά το δοκούν, ότι (σύμφωνα με δημοσίευμα των New 
York Times, Απρίλιος 2014), η γνωστή σε όλους μας Απονοσοκομειοποίηση, εδώ και 50 χρόνια, στις ΗΠΑ, οδήγησε την αναλογία των ψυχιατρικών κλινών προς τον πληθυσμό, από 1 προς 300, το 1955, στο 1 προς 3000 σήμερα, ενώ στην Ελλάδα, πριν το κλείσιμο των τριών ψυχιατρείων, η αναλογία είναι περί το 1 προς 8000 (πιθανόν και παραπάνω). Καταλαβαίνει κανείς τι θα γίνει αν μειωθούν κι΄ άλλο οι ψυχιατρικές κλίνες...
Και κάτι ακόμα σημαντικό: το βίαιο κλείσιμο των ψυχιατρείων στις ΗΠΑ, χωρίς, ως επί το πλείστον, εναλλακτικές κοινοτικές υπηρεσίες, είχε οδηγήσει στη δραματική αύξηση του αριθμού και του ποσοστού των ψυχικά πασχόντων στον πληθυσμό των φυλακών. Στην Αλαμπάμα, που πέρσι κατάργησε οριστικά και τα εναπομείναντα ψυχιατρεία (και εδώ, «μέσα σε ένα χρόνο»), ήδη την προηγούμενη περίοδο, με το σταδιακό κλείσιμο, ο πληθυσμός των ψυχικά πασχόντων στις φυλακές της είχε αυξηθεί, από το 5%, το 1971, στο 20%, το 2007. Αντίστοιχοι είναι οι αριθμοί σε όλες τις Πολιτείες των ΗΠΑ. Φέτος, σύμφωνα με έρευνα της “Νational Sheriffs Association” (δηλαδή, της Αστυνομίας), που δημοσιεύτηκε στις 8/4/2014 (The Treatment of Persons with Mental Illness in Prisons and Jails), ο αριθμός των εγκλείστων στο «δικαστικό ψυχιατρείο» της Αλαμπάμα, από 40, έφτασε, ένα χρόνο μετά το κλείσιμο, τους 268, ενώ στη φυλακή Τζέφερσον της εν λόγω Πολιτείας, οι ψυχικά πάσχοντες είναι 483!!! Αντίστοιχες είναι οι αναλογίες σε όλες τις Πολιτείες των ΗΠΑ. 
Είναι κοινός τόπος, εδώ και πολύν καιρό, ότι οι πολύπλοκες και αναπάντητες ανάγκες των ψυχικά πασχόντων, στο βαθμό που δεν βρίσκουν ούτε καν το καταφύγιο του ψυχιατρικού ασύλου, πόσο μάλλον την εναλλακτική κοινοτική φροντίδα, θα εκφραστούν μέσω αυτού που η κυρίαρχη Κοινωνική Τάξη ορίζει ως παραβατική συμπεριφορά, προς αναζήτηση στοιχειωδών όρων επιβίωσης (φαγητό κλπ). Το κλείσιμο των ψυχιατρείων στις ΗΠΑ, με τον ίδιο τρόπο που γίνεται τώρα στην Ελλάδα, αύξησε δραματικά την μικροπαραβατικότητα, (κυρίως για λόγους επιβίωσης) των ψυχικά πασχόντων, οι οποίοι, όπως έχουν δείξει σχετικές έρευνες, συχνά έκαναν (και κάνουν) μια μικροπαραβατική πράξη για να βρεθούν στη φυλακή όπου εκεί υπάρχει, τουλάχιστον,  «ένα πιάτο φαί». Αυτή είναι η κατάσταση που οικοδομούν οι εντεταλμένοι της τρόικας και στην Ελλάδα - όπου ήδη, το ποσοστό των ψυχικά πασχόντων μεταξύ των αστέγων έχει αυξηθεί. 
Φυσικά, τόσο οι εντεταλμένοι, όσο και η ίδια η ΕΕ που τους εντέλει, γνωρίζουν πολύ καλά, όσα ψέματα κι΄ αν εκστομίζουν καθημερινά, ότι δεν υπάρχουν οι εναλλακτικές υπηρεσίες που θα αντικαθιστούσαν το ψυχιατρείο. Επιμένουν, ωστόσο,  γιατί, όπως σε όλα, έτσι και στην Ψυχική Υγεία, η Ελλάδα είναι το «πειραματόζωο» του νεοφιλελευθερισμού και των ολοκληρωτικών πρακτικών του, στην προετοιμασία της «Ευρώπης του μέλλοντος». Και κάθε πειραματόζωο (στο οποίο υποβιβάζονται πάντα οι άνθρωποι που το κυρίαρχο σύστημα ορίζει ως «περιττούς»), είτε αυτό αφορά τη σωτηρία και τη  διατήρηση της «καθαρότητας της φυλής», είτε, κατ΄ αντιστοιχίαν, τη σωτηρία και τη διατήρηση της κυριαρχίας των αγορών, έχει τον δικό του, επίσης κατ΄ αντιστοιχίαν, Μένγκελε.
Η επιχείρηση «Καιάδας» συμπληρώνεται από τις, όχι αβάσιμες, φήμες που διαρρέουν ότι διερευνάται η εκδοχή να μεταφερθούν σε άσυλα ανιάτων «κατάκοιτοι» ασθενείς, υπέργηροι και άλλοι (κάτι που έχει ετοιμαστεί και με νομοθετική ρύθμιση από την εποχή της Ζ. Μακρή, για όσους θα διαγιγνώσκονται ότι έχουν, υποτίθεται, πρωτίστως οργανικό και όχι ψυχιατρικό πρόβλημα). Τέλος, το δικαστικό ψυχιατρείο/δικαστική φυλακή για τους ασθενείς με το άρθρο 69 ΠΚ ολοκληρώνει το «ολοκαύτωμα της ψυχικής υγείας» που υλοποιείται από τους αδίστακτους εντολοδόχους, στα πλαίσια και της οικοδόμησης ενός «κράτους ασφαλείας»,  με τις φυλακές «υψίστης ασφαλείας» κλπ. 
Για μιαν ακόμη φορά, τονίζουμε ότι η απάντηση σ΄ αυτή την πολιτική εξόντωσης των ψυχικά πασχόντων και την μετατροπή όσων εκ των εργαζομένων στην  ψυχική υγεία απομείνουν (γιατί, εν τέλει, απολύσεις πολλών ειδικοτήτων και βαθμίδων θα γίνουν – ας μην υπάρχουν αυταπάτες) σε φύλακες «νεκρών ψυχών», δεν είναι η υπεράσπιση του, εκ της φύσεως του, αντιθεραπευτικού και κατασταλτικού ασύλου, αλλά ο αγώνας για την  επιδίωξη των όρων της υπέρβασής του. 
Και υπέρβαση του ψυχιατρείου σημαίνει μιαν «άλλη ψυχιατρική», μιαν άλλη προσέγγιση στον  ψυχικά πάσχοντα, προσέγγιση  διαλόγου και κατοχύρωσης δικαιωμάτων (έμπρακτης και όχι στα λόγια), ενάντια σε κάθε κατασταλτική πρακτική, με ταυτόχρονη την κατοχύρωση του δημόσιου και μόνιμου χαρακτήρα των θέσεων  εργασίας του προσωπικού και την δραστική αύξησή του σε όλες τις ειδικότητες . 
Καθένας από τους όρους της υπέρβασης του ψυχιατρείου είναι όπλο στον αγώνα ενάντια στο καταστροφικό κλείσιμο/κατάργηση που επιτελείται αυτή τη στιγμή. Δεν μπορεί να κλείσει το ψυχιατρείο χωρίς τομεοποίηση των υπηρεσιών, χωρίς πλήρες και ολοκληρωμένο δίκτυο κοινοτικών υπηρεσιών, χωρίς κοινωνικό κράτος που θα στηρίζει τους ψυχικά πάσχοντες στον τόπο κατοικίας, χωρίς εργασιακή ένταξη,  χωρίς αλλαγή του «τρόπου σκέψης και πράξης» της ψυχιατρικής, χωρίς τον πρωταγωνιστικό ρόλο, στις όποιες αλλαγές, των άμεσα  ενδιαφερομένων υποκειμένων, των ψυχικά πασχόντων και των λειτουργών ψυχικής υγείας. 
Μόνο όταν έχουν προχωρήσει αυτοί οι όροι μπορούμε να μιλάμε για μεταφορά κλινικών στο γενικό νοσοκομείο - και αυτό υπό όρους  κατάλληλους αρχιτεκτονικά, επάρκειας προσωπικού κλπ. Μετασχηματισμός δεν είναι ν΄ αρχίσει κανείς από το τελικό στάδιο μιας μακρόχρονης και πολυεπίπεδης διαδικασίας, πόσο μάλλον όταν με την υποστελέχωση που υπάρχει τώρα, όχι μόνο η έλλειψη νοσηλευτών είναι απαγορευτική για το όλο «εγχείρημα», αλλά και ο αριθμός των  γιατρών σε κάθε τμήμα δεν επιτρέπει ούτε καν την καθημερινή εφημερία της κλινικής. 
Μεταρρύθμιση είναι η αλλαγή «από τα κάτω». Η διαχείριση με απειλές και τρομοκρατία «από τα πάνω», από την «εξουσία του ενός», είναι η πρακτική της νεοφιλελεύθερης εξόντωσης αυτών που το σύστημα θεωρεί ως «περιττούς», πρακτική που ιστορικά  βρίσκει πάντα τους πρόθυμους καριερίστες εκτελεστές να φέρουν σε πέρας τις οικονομικές του επιδιώξεις –γιατί αυτό που επιτελεί ο Διοικητής του ΨΝΑ, όπως και όλοι οι άλλοι, δεν είναι άλλο από οικονομικές επιδιώξεις, περικοπή δαπανών και κατάργηση του Δημόσιου. Πρόκειται, σύμφωνα με τον σχετικό ορισμό  που έδινε ο Basaglia σε μιαν άλλη περίοδο, για «εγκλήματα σε καιρό ειρήνης» («crimini di pace»), ή, άλλως πως, για εγκλήματα σε καιρό ταξικού πολέμου.
 Η «κοινοτοπία του κακού», στη οποία αναφέρθηκε η Χάννα Αρεντ, με αφορμή την δίκη του Αϊχμαν, δεν είναι κάτι εκτός της εποχής μας, αλλά διακρίνει πολλά από τα εκτελεστικά όργανα ενός συστήματος που γίνεται διαρκώς όλο και πιο ολοκληρωτικό, ένας συστήματος στο οποίο η κρίση έχει ήδη οδηγήσει στη δημιουργία στρατοπέδων συγκέντρωσης και εντός του οποίου, ξανά σε ολόκληρη την Ευρώπη, όπως σ΄ ολόκληρο τον κόσμο, έχουμε την ανάδυση της «περιττής ανθρωπότητας». 
Σ΄ αυτές τις συνθήκες, αυτός που επιτελεί το έγκλημα δεν είναι κατ΄ ανάγκην το εμφανές «ανθρωπόμορφο τέρας», αλλά μάλλον ένας «κανονικός άνθρωπος» που λειτουργεί σε «μη κανονικές» συνθήκες, θεωρώντας αυτό το εγκληματικό που επιτελεί ως κάτι απρόσωπο και αδιάφορο, ως διαχείριση αριθμών, ως ένα ζήτημα υπακοής στην κατεστημένη εξουσία (εντός της οποίας ευελπιστεί να παίξει κάποιο ρόλο), ως ένα ζήτημα εκτέλεσης εντολών στη βάση χρονοδιαγραμμάτων -πλήρους αποξένωσης, εν τέλει, από τον κόσμο του ανθρώπινου.  
Το κλείσιμο των τριών ψυχιατρείων δεν είναι, απλώς, μια ακόμα «μεταρρύθμιση» στα πλαίσια της λεγόμενης «δημοσιονομικής προσαρμογής», όπως πολλές άλλες, ούτε, απλώς, κάποιο από τα χιλιάδες «προαπαιτούμενα μέτρα». Είναι ο προάγγελος της κυριολεκτικής εξόντωσης των πιο αδύναμων στρωμάτων, αυτών που, για μιαν ακόμη φορά, παρουσιάζονται ως «κοινωνικό βάρος», ως «επικίνδυνοι» κλπ. 
Ψυχικά πάσχοντες, οικογένειες, εργαζόμενοι στην ψυχική υγεία, κοινωνικά κινήματα, πρέπει να δώσουν, εδώ και τώρα, την δική τους απάντηση,  σ΄ αυτό που ήδη επιτελείται – 
και σ΄ αυτό που έρχεται. Αυτό το κλείσιμο, με τον τρόπο που γίνεται, δεν πρέπει να περάσει.

2/8/2014